Είμαστε όλοι παιδιά και του Λεωνίδα Κύρκου

Η ΑΥΓΗ: 04/09/2011

Του Βασίλη Κωτούλα

Ο Λεωνίδας Κύρκος κατέκτησε και διατήρησε μέχρι το τέλος την τιμητική θέση να συγκαταλέγεται ανάμεσα στον στενό κύκλο των ιστορικών ηγετών της ελληνικής αριστεράς και του κομμουνιστικού κινήματος που έβαλαν τη ξεχωριστή τους σφραγίδα στην ιστορία του και την Ιστορία της χώρας μας.

Από τα φοιτητικά του χρόνια εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ, πάλεψε ενάντια στους κατακτητές, για τους αγώνες του αυτούς και για τα αριστερά ιδανικά του υπέστη διώξεις, φυλακίσεις, βασανιστήρια και θανατική καταδίκη, που χάρη στη διεθνή κινητοποίηση, δεν εκτελέστηκε. Στάθηκε μαχητικά όρθιος όλα τα χρόνια της κατοχής και του εμφύλιου σπαραγμού και σε συνέχεια στις δεκαετίες του ’50 και του ’60 αναδείχτηκε σε ξεχωριστή ηγετική προσωπικότητα.

Τότε όλοι οι νεολαίοι της ΕΔΑ και αργότερα της Νεολαίας Λαμπράκη γίναμε παιδιά και του Λ.Κ. Θυμάμαι πως στα διάφορα ακτίφ γέμιζε την ψυχή μας πίστη και αφοσίωση, πυρπολούσε τον νεανικό μας ενθουσιασμό και μας εφοδίαζε με πλούσια επιχειρηματολογία. Μαζί με τον Νίκο Καρά -ο οποίος μας εμπλούτιζε με ιδεολογική επιχειρηματολογία και μας παρότρυνε να ετοιμαζόμαστε και να μελετάμε- ήταν οι δύο ηγέτες που για μας τη νεολαία ξεχώριζαν.

Αλλά πίσω απ’ αυτούς και μαζί με αυτούς υπήρξε μια ισχυρότατη ηγετική ομάδα που αποτελούσε την ηγεσία της ΕΔΑ και της αριστεράς, που εξέπεμπε κύρος, γνώση, κουλτούρα, ιδεολογία, πειστική πολιτική και στρατηγική. Είναι πολύ πλούσιο, σε ενημέρωση και ανάλυση, το έργο του σ. Τ. Τρίκκα “Η ΕΔΑ, το νέο πρόσωπο της αριστεράς”. Η αριστερά και σήμερα μπορεί και πρέπει να εμπνέεται από την ιστορία και τη δράση του Λ.Κ., από τη μεγάλη παρακαταθήκη της εποχής του ΕΑΜ και της ΕΔΑ.

  • Μπροστά στο κρίσιμο δίλημμα

Όταν αργότερα, στα μέσα και προς το τέλος της δεκαετίας του ’60, στο διεθνές εργατικό, σοσιαλιστικό και κομμουνιστικό κίνημα πύκνωσαν τα σύννεφα της κρίσης και την αδιεξόδων του, όταν έγινε επιτακτικό το δίλημμα: Ή ο υπαρκτός σοσιαλισμός θα ανανεωνόταν, θα αναδομούνταν και θα εκδημοκρατιζόταν σοσιαλιστικά για να επιβεβαιώσει, να διευρύνει και να ουσιαστικοποιήσει τον σοσιαλιστικό του χαρακτήρα και να αποκτήσει εκ νέου την ελκτική του δύναμη ή θα έμπαινε στην τελική τροχιά του τέλματος, του εκφυλισμού και της κατάρρευσης, ο Λ.Κ., με δισταγμούς στην αρχή και με κάποιες αμφιταλαντεύσεις, τελικά τάχθηκε με το μέρος των ανανεωτικών κομμουνιστικών δυνάμεων και είχε πλούσια και σημαντική συνεισφορά σ’ αυτό το επαναστατικό ρεύμα.

  • Στο κρίσιμο ραντεβού

Το κρίσιμο ραντεβού για το ρεύμα και την ηγεσία του ανανεωτικού κομμουνισμού ήρθε με την πτώση της δικτατορίας. Σ’ εκείνο το ραντεβού και η ηγεσία αποδείχθηκε ανέτοιμη ν’ αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τον ελληνικό δογματισμό και σεχταρισμό και στη σύγκρουση εκείνη υπερίσχυσε το ΚΚΕ.

Υπερίσχυσε τόσο γιατί οι ρίζες του δογματισμού και του “φιλοσοβιετισμού” (της εθελούσιας εξάρτησης και ταύτισης με τις εκάστοτε ιδεολογικές και κρατικές επιλογές της ηγεσίας του ΚΚΣΕ και της ΕΣΣΔ) ήταν για ιστορικούς λόγους ιδιαίτερα βαθιές και ανθεκτικές στο ελληνικό αριστερό κίνημα, όσο και γιατί η ηγετική ομάδα της κομμουνιστικής ανανέωσης, η ηγεσία του ΚΚΕ εσ., παρουσιάστηκε σ’ εκείνο το ραντεβού με ουσιαστική έλλειψη συνοχής.

Η τελευταία κρίσιμη περίοδος της δικτατορίας, που χαρακτηρίστηκε από τις προσπάθειες του δικτάτορα Παπαδόπουλου να “φιλελευθεροποιήσει” το καθεστώς του, ματαιώθηκαν από την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Στη συνέχεια ήρθε η κατάρρευση της δικτατορίας κάτω από το βάρος της παρατεταμένης απομόνωσής της από τον λαό, της εσωτερικής της διάσπασης (ανατροπή του Παπαδόπουλου από τον Ιωαννίδη) και του προδοτικού της πραξικοπήματος στην Κύπρο.

Οι εξελίξεις αυτές και οι διαφορετικές απόψεις αντιμετώπισής τους οδήγησαν και την ηγετική ομάδα του ΚΚΕ εσ. σε κρίση και σε ρήξη της συνοχής της. Τη ρήξη εκείνη την τροφοδότησαν και κάποιες επιλογές του Λ.Κ. Οι σημαντικές και θετικές προσπάθειες που έκανε αμέσως μετά την πτώση της δικτατορίας ο τότε άξιος και δυστυχώς αρκετά ξεχασμένος, σημαντικός ηγέτης της κομμουνιστικής ανανέωσης, ο γραμματέας του ΚΚΕ εσ. Μπ. Δρακόπουλος, για την επανασυσπείρωση και την ανάκτηση της συνοχής της ηγετικής ομάδας, δεν επέφεραν τα αναμενώμενα αποτελέσματα. Επίσης η ηγεσία του ΚΚΕ εσ. τότε δεν αντιμετώπισε με τρόπο πειστικό και ηγεμονικό τον σεχταρισμό και τον αριστερισμό που ανέκυψε στο εσωτερικό της νεολαίας του, στον “Ρήγα Φεραίο”. Τα διοικητικά μέτρα όχι μόνο δεν ανέκοψαν την κρίση και τελικά τη διάσπαση, αλλά την τροφοδότησαν.

Γενικά και κατά βάση οι πολιτικές και ιδεολογικές επιλογές και κατευθύνσεις της ηγεσίας του ΚΚΕ εσ. της πρώτης περιόδου μετά την πτώση της δικτατορίας, εκτός από επί μέρους λάθη και προβληματικές εκλογικές συνεργασίες, ήταν σε σωστή ανανεωτική, δημοκρατικοκομμουνιστική κατεύθυνση. Αλλά εκφράζονταν και εκφωνούνταν στην κοινωνία (και εδώ ο ρόλος του Λ.Κ. ήταν καθοριστικό με τα θετικά του αλλά και τα αρνητικά του) με έναν τρόπο που διευκόλυνε τη σκόπιμη διαστρέβλωσή τους, τη συστηματική συκοφάντηση του ΚΚΕ εσ. τόσο από το τότε ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου, το ΠΑΣΟΚ του “ΕΟΚ και ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο”, όσο και από την ηγεσία του ΚΚΕ.

  • Πάθος για τη “μεγάλη αριστερά”

Η συνέχεια είναι γνωστή. Το ΚΚΕ εσ. οδηγήθηκε σε νέα κρίση στα μέσα της δεκαετίας του ’80 και τη διάσπασή του. Πρωταγωνιστικός ήταν και σ’ αυτή τη φάση ο ρόλος του Λ.Κ. Προβληματικός και αντιφατικός στο θεωρητικό και ιδεολογικό επίπεδο, αλλά με πολύ ενδιαφέρον σ’ ό,τι αφορούσε την επίμονη ανίχνευση νέων δρόμων για να περάσει και ν’ αναπτυχθεί το αριστερό κίνημα. Δημιούργησε την ΕΑΡ και αμέσως -στο πλαίσιο και του νέου κλίματος της εποχής Γκορμπατσόφ- προώθησε την επιλογή της δημιουργίας της “μεγάλης αριστεράς”, επιδίωξη που υπηρετούσε πάντα με μεγάλη επιμονή και πάθος, συχνά μάλιστα εκβιάζοντας καταστάσεις.

Τελικά μαζί με τον Φλωράκη και παραγνωρίζοντας τις μεγάλες διαφορές τους -το ΚΚΕ διατηρούσε στο ακέραιο τον στρατηγικό του στόχο ενάντια στην Ε.Ε.- υλοποίησε τη σωστή κατά βάση επιλογή της δημιουργίας του Συνασπισμού της Αριστεράς και της Προόδου. Αντίθετα προβληματική ήταν η συγκυβέρνηση Ν.Δ. – ΣΥΝ.

Ο Λ.Κ., στην πλούσια σε προβληματισμούς και αγωνιστικότητα διαδρομή του, δεν ήταν απλώς ένας από τα ιστορικά στελέχη με ιδιαίτερα χαρίσματα, αλλά το σημαντικό είναι ότι παρέμεινε μέχρι το τέλος τέτοιος. Ενώ αρκετές, περίπου αντίστοιχες περιπτώσεις, στο ευρωπαϊκό και διεθνές κίνημα μετά και την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού και τη μεγάλη υποχώρηση και του ανανεωτικού κομμουνισμού εγκατέλειψαν την αριστερά. Στην Ιταλία, αλλά και αλλού, αυτή ήταν η κύρια διάσταση των διάφορων μετεξελίξεων.

Η όλη πορεία του σοσιαλιστικού και κομμουνιστικού κινήματος κατά τη διαδρομή του στον 20ό “σύντομο αιώνα” έκλεισε με την κατάρρευση του ελπιδοφόρου επαναστατικού πειράματος που ξεκίνησε στη Ρωσία το 1917. Θεωρώ ότι ήταν σχεδόν αναπόφευκτο να πληρώσει βαρύ τίμημα από εκείνη την κατάρρευση και το ανανεωτικό κομμουνιστικό ρεύμα -τέκνο εκείνης της επανάστασης ήταν κι αυτό-, από τη στιγμή που δεν κατάφερε να επιδράσει πιο αποτελεσματικά ώστε να αναδομούνταν δημοκρατικά εκείνος ο σοσιαλισμός που μόνο ως δημοκρατικός θα μπορούσε να υπάρξει και να αναπτυχθεί.

Όμως, παρά τις καταρρεύσεις, τις απογοητεύσεις, τις μετεξελίξεις και τις μεταλλάξεις μεγάλων τμημάτων και της αριστεράς στον κόσμο, στην Ευρώπη και την Ελλάδα -αριστερό έλεγε ότι ήταν και το ΠΑΣΟΚ- ο Λ.Κ., όπως ήδη ανέφερα, παρέμεινε αριστερός ώς την τελευταία του πνοή και “όρθιος στης ιστορίας το διάβα… στον Γολγοθά του θανάτου”, όπως λέει στο ωραίο ποίημά του που αφιέρωσε ο Μ. Γλέζος.

Μπορούμε και πρέπει και σήμερα, χωρίς ωραιοποιήσεις και αγιοποιήσεις, να εμπνεόμαστε από τη συνολική ιστορική επαναστατική και γλυκιά φιγούρα του Λ.Κ. Έτσι καταγράφτηκε και στη συνείδηση του ελληνικού λαού.

Σήμερα περισσότερο από ποτέ η ανθρωπότητα έχει ανάγκη από μια ριζοσπαστική αριστερά, από κόμματα και κινήματα που θα βλέπουν και θα αναλύουν τα πράγματα από τη σκοπιά των καταπιεσμένων, των αδικημένων και της εργατικής τάξης, από τη σκοπιά του γνήσιου πατριωτισμού, που στις μέρες μας τσαλαπατείται από τις επιβολές της τρόικας και την εθελοδουλία των κυβερνητών μας.

Μια αριστερά που θα πραγματοποιεί και θα προωθεί καθημερινά την ευρύτερη δυνατή συνεργασία και ενότητα για να κατακτά ακόμη και μικρές αλλά απαραίτητες νίκες και να τις εντάσσει στην προοπτική της συνολικής προόδου, των βαθιών δημοκρατικών, φιλολαϊκών και φιλεργατικών μεταρρυθμίσεων, στην προοπτική των διαδοχικών διαρθρωτικών και δομικών αλλαγών και ρήξεων, στην οραματική προοπτική και στον ορίζοντα του δημοκρατικού σοσιαλισμού και κομμουνισμού. Αυτό είναι για μένα και αυτό κρατάω ως παρακαταθήκη που αφήνει και ο ηγέτης Λ. Κύρκος.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s