“Αν βρίσκετε κάτι ωφέλιμο για την ιστορία, τότε έκανα το καθήκον μου”

“Προσπάθησα να θυμηθώ και να αποτυπώσω το δικό μου βίωμα που δεν ήταν μόνο δικό μου. Αυτά τα περάσαμε πολλοί. Αν εσείς βρίσκετε ότι είναι ωφέλιμο για την ιστορία, τότε έκανα το καθήκον μου”. Αυτή η αίσθηση του καθήκοντος, η υποχρέωση για τη διαφύλαξη της συλλογικής μνήμης αλλά και την αποτύπωση της πιο σκληρής περιόδου της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, του εμφυλίου, ώθησε τη Μαρία Μπέικου να χωρέσει σε ένα βιβλίο όσα δεν ξέχασε από τη διαδρομή της στους κόλπους του ΕΛΑΣ και στη συνέχεια του Δημοκρατικού Στρατού, στις οδούς της προσφυγιάς που την έφεραν στη Μόσχα να μεταδίδει από τη Φωνή της Ελλάδας τα νέα στους Έλληνες αριστερούς και συνάμα να πραγματώνει το όνειρό της σπουδάζοντας στο Ινστιτούτο κινηματογραφίας πλάι στον συμφοιτητή της, τότε, μετέπειτα κουμπάρο της Αντρέι Ταρκόφσκι και να επιστρέφει στο τέλος στην πατρίδα, σαν Ηλέκτρα, φέροντας μοναδική πολύτιμη σκευή την τέφρα του αγαπημένου της Γεωργούλα Μπέικου και μαζί τα πολύτιμα “χαρτιά του”.

Είχε κάθε λόγο η χθεσινή παρουσίαση του βιβλίου της Μαρίας Μπέικου “Αφού με ρωτάτε, να θυμηθώ” (εκδ. Καστανιώτης) στη δεύτερη μέρα των γενέθλιων εκδηλώσεων των ΑΣΚΙ, να είναι συγκινητική. Ωστόσο αυτή η φοβερή γυναίκα, δεν άφησε στιγμή τη συγκίνηση να επικαλύψει την πραγματικότητα. “Για τη νεολαία προορίζεται αυτό το βιβλίο. Τα παιδιά μας πρέπει οπωσδήποτε να μάθουν τη νεότερη ιστορία μας και διψάνε να μάθουν τι έγινε. Εμείς οι μεγάλοι δεν πρέπει να απαξιώνουμε τους μικρούς, αντίθετα οφείλουμε να τους βοηθούμε” έλεγε χθες τονίζοντας παράλληλα ότι “αυτό το βιβλίο βρήκε στον χρόνο που έπρεπε”.

Κι αν η ίδια “έφαγε” τα νιάτα της στο βουνό, δεν θα δίσταζε στιγμή τώρα στο λυκαυγές του βίου της να βγει στο πεζοδρόμιο. Στην κρισιμότητα των ημερών μας η Μαρία Μπέικου επιμένει ότι “μπορούμε να αντισταθούμε σ’ αυτά που μας κάνουν”. Βεβαίως “τα μεγάλα δεν μπορούμε να τα λύσουμε” ωστόσο η ίδια μπορεί να ξεκινήσει από τα μικρά της καθημερινότητας. “Ευχαρίστως θα έκανα μία οργάνωση για τα σπασμένα πεζοδρόμια της γειτονιάς μου της Κυψέλης”. Το σημαντικότερο βεβαίως που έπραξε η ίδια, πέρα από τους αγώνες της είναι η κατάθεση μνήμης μέσα από το βιβλίο της.

Ήταν λοιπόν το αρχείο του Γεωργούλα Μπέικου και το δικό της μαζί, που όταν αρρώστησε από καρκίνο θέλησε να διαφυλάξει. Η ιστορικός Τασούλα Βερβενιώτη της πρωτομίλησε για τα ΑΣΚΙ. Τότε δεν τα γνώριζε. Στο άκουσμα όμως του ονόματος του Φίλιππου Ηλιού δεν χρειάστηκε δεύτερες σκέψεις. “Ήξερα πια ότι το αρχείο είναι σε καλά χέρια” έλεγε χθες και συνάμα θυμόταν. “Εγώ τα είχα σβήσει όλα από τη μνήμη μου, ο Γεωργούλας όμως τα είχε όλα τακτοποιημένα, ακόμα και τις κοτσίδες μου. Πόσο μεγάλη σημασία έχει τελικά να συγκεντρώνεις για τις επόμενες γενιές”.

Όντως αφού δεν πρόκειται απλώς για “τα χαρτιά του Μπέικου” όπως έλεγε χθες η ιστορικός Ιωάννα Παπαθανασίου εκ μέρους των ΑΣΚΙ. “Είναι ένα σημαντικό αρχείο, στην πραγματικότητα πρόκειται για δύο αυτόνομα αρχεία, από τα σπουδαιότερα και μεγαλύτερα που είχαν ως τότε τα ΑΣΚΙ, μοναδικά τεκμήρια για τον Δημοκρατικό Στρατό. Τα αρχεία της Μαρίας και του Γεωργούλα, δυο  σημαντικών ανθρώπων της αριστεράς, τα οποία απαντούν στα γόνιμα ερωτήματα των ερευνητών και την εξέλιξη της έρευνας γιατί όπως έχει πει πρόσφατα η Μαρία ΄ο Μαρξισμός είναι ακόμα το μέλλον της ανθρωπότητας'”.

Βασισμένο στο αρχείο της το βιβλίο “πράττει αυτό που λέει ο τίτλος του, θυμάται” έλεγε στη συνέχεια ο Ανταίος Χρυσοστομίδης. “Γράφτηκε τώρα γιατί υπάρχει ακόμα ενδιαφέρον”. Η αντίσταση, ο εμφύλιος, η προσφυγιά, η επιστροφή τα τέσσερα μέρη του. Και “η ζωή της Μαρίας περνάει μέσα απ’ αυτά σαν τις τέσσερις εποχές του χρόνου και περνούν παράλληλα ο ρόλος της γυναίκας, ο πουριτανισμός, οι χίμαιρες, οι ουτοπίες, το πίστευε και μη ερεύνα, η πλήρης υποταγή στον κομματικό μηχανισμό”. Και “ακριβώς επειδή το βιβλίο δεν είναι πολιτικό ντοκουμέντο” για τον Ανταίο Χρυσοστομίδη “είναι ένα πολύτιμο βιβλίο”.

Παρούσα στη διάρκεια της συγγραφής του βιβλίου η ιστορικός Τασούλα Βερβενιώτη εστίασε στο ζήτημα της μνήμης, και ειδικά της μνήμης του εμφυλίου. “Οι άνθρωποι θυμούνται αυτά που θέλουν. Η Μαρία δεν θυμόταν πολλά από τον Δημοκρατικό Στρατό, αντίθετα με τον ΕΛΑΣ. Είχε όμως συναίσθηση των σημαντικών γεγονότων. Το αρχείο άλλωστε αποδεικνύει τη σχέση της με την ιστορία”. Το ότι η Μαρία Μπέικου ξέχασε ένα μεγάλο μέρος από τον εμφύλιο για την κ. Βερβενιώτη συναρτάται “με το τραύμα του εμφυλίου, το οποίο το βρίσκουμε ακόμα μπροστά μας. Βαθύ και επώδυνο καθόρισε τη μνήμη την ατομική και τη συλλογική.

Μπορεί να έχει κλείσει όμως, 60 χρόνια μετά, δεν έχει ακόμα επουλωθεί”. Ταυτόχρονα η ιστορικός επισήμανε τη δυσκολία “να διηγείσαι δημόσια τα πάθη και τα παθήματά σου” υποστηρίζοντας ωστόσο ότι “η μαρτυρία της Μαρίας δεν είναι ηρωική, είναι η μαρτυρία μιας γυναίκας που πάλεψε για τη ζωή κι έρχεται τώρα με το βιβλίο της να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε την κεντρική πολιτική σκηνή της εποχής και την ιστορία ταυτόχρονα”. Ωστόσο “η μαρτυρία της και η πείρα της είναι πολύτιμη γιατί όπως λέει η παροιμία ‘οι πράξεις των παλιών, των μπροστινών γιοφύρια΄”.

  • Π.Κρ., Η ΑΥΓΗ: 29/12/2010

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s