Μπάμπης Λυκούδης 1941-2010

ΜΠΑΜΠΗΣ ΛΥΚΟΥΔΗΣ (Ομιλητής σε εκδήλωση της ΕΜΙΑΝ για τον Σωτήρη Πέτρουλα, 21.7.2005 (Αρχείο ΕΜΙΑΝ).

Ο Μπάμπης Λυκούδης γεννήθηκε πριν 69 χρόνια στην Αθήνα. Οι γονείς του, Διονύσης και Ελπίδα Λυκούδη, κατάγονταν και οι δυο από την Κεφαλονιά και είχαν βαθιές δημοκρατικές ρίζες. Ανδρώθηκε και μεγάλωσε, τα δύσκολα μετεμφυλιακά χρόνια, στη λαϊκή συνοικία του Μεταξουργείου ανάμεσα σε μικρά διώροφα νεοκλασικά σπίτια και αντιφατικές κοινωνικές διαστρωματώσεις. Από μαθητής Γυμνασίου προσχώρησε στις τάξεις της Αριστεράς, συμμετέχοντας ενεργά στο προοδευτικό μαθητικό κίνημα σαν δραστήριο μέλος των ημιπαράνομων τριάδων.

Αργότερα, φοιτητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, οργανώνεται στη νεολαία της ΕΔΑ, γίνεται μέλος της Σπουδάζουσας της Νομικής Σχολής και θα εξελιχθεί σε κορυφαίο στέλεχος της Αριστερής Νεολαίας, με ιδιαίτερη δράση στη Νομική και στον Σύλλογο των Επτανήσιων Φοιτητών, συμμετέχοντας και συμβάλλοντας σημαντικά σε πολλές εκπολιτιστικές δραστηριότητες. Η καίρια, ενθουσιώδης και ουσιαστική του προσφορά κάνει πολύτιμη την παρουσία του στους φοιτητικούς αγώνες για τη δημοκρατία, την παιδεία και τον πολιτισμό. Πνεύμα ελεύθερο, μ’ ανησυχίες για την ιδεολογική πορεία της Ελληνικής Αριστεράς θα διατυπώσει ήδη την περίοδο 1962-1963 τις αιρετικές και προδρομικές του απόψεις για τη νέα οργάνωση και λειτουργία του αριστερού επαναστατικού κόμματος και των μαζικών οργανώσεων της νεολαίας. Δίπλα στον Σωτήρη Πέτρουλα και τους άλλους μαχητές στις αγωνιστικές κινητοποιήσεις, για το 1-1-4 και το 15% για την Παιδεία, πολλές φορές συγκρούεται με δυνάμεις της ένστολης κρατικής βίας και κακοποιείται. Το 1965, με την Αποστασία, συλλαμβάνεται και φυλακίζεται στις φυλακές Αβέρωφ μαζί με τον Χρήστο Ζαρμπάνη, τον Νίκο Κουμουνδούρο και άλλους συντρόφους τους.

Στωικός και θυμόσοφος, αναδείκνυε εύκολα τις αντιφάσεις των φοιτητικών εκείνων χρόνων της ανολοκλήρωτης άνοιξης. Ήταν Απρίλης του 1962 όταν ξέσπασε ο αγώνας των φοιτητών της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών που άνοιξε τον δρόμο για τους αγώνες του 15%. Στα Προπύλαια ο Μπιτούνης μαζί με τα ΜΑΤ της εποχής εφορμά εναντίον των θεολόγων διαδηλωτών και ο Μπάμπης, ανεβασμένος σ’ ένα δένδρο, ρίχνει το σύνθημα «Ζήτω ο Θεός!», που ενθουσιαστικά επαναλαμβάνεται αμέσως από τους συγκεντρωμένους.

Είναι μια εποχή που τον σφράγισε ανεξίτηλα, ένας χώρος όπου επέστρεφε πολλές φορές αναστοχαστικά με διαφορετικές οπτικές και προβληματισμούς αναζητώντας στη συνεχή διαδοχή των γεγονότων, τις σημερινές τομές.

Η επταετία που σκιάσε την ανάπτυξη του φοιτητικού κινήματος τον βρίσκει στο ημιπειθαρχικό 516 Τάγμα Πεζικού της Ξάνθης, όπου εφαρμόζονταν μέθοδοι και τεχνικές καταπίεσης και βασανιστηρίων σε βάρος των χαρακτηρισμένων αριστερών και κομμουνιστών στρατιωτών πανομοιότυπες των παλιότερων εκείνων πειθαρχικών ταγμάτων της Εράτυρας και του Κολυνδρού, μαζί με μια ομάδα παλιών συμμαχητών και φίλων του στάθηκαν όρθιοι εμψυχώνοντας και εμπνέοντας τους αριστερούς οπλίτες να τιμήσουν την ιστορία τους. Τελικά από το τάγμα αυτό παραπέμπεται στο Στρατοδικείο και εγκλείεται στις Στρατιωτικές Φυλακές της Καβάλας. Την περίοδο εκείνη έντονη ήταν η κριτική απέναντι στην επίσημη Αριστερά και τις ευθύνες που δημιουργούσε το γεγονός ότι είχε αφήσει απροετοίμαστα τα μέλη της στην αντιμετώπιση του επερχόμενου πραξικοπήματος, αν και ήδη κάποιοι από τους περιορισμένους αριστερούς οπλίτες είχαν στείλει έγκαιρα προειδοποιητικά κρυπτογραφικά μηνύματα στην κωφεύουσα ηγεσία. Με μια διάθεση σκωπτική και θυμοσοφική για την εξ απήνης σύλληψη όλης της Αριστεράς, εκείνη την περίοδο στο στρατό και επισκοπώντας με πικρία την όλη πορεία των τελευταίων χρόνων, ο Μπάμπης αποφαίνονταν σαρκαστικά: «Η φόρα ήταν πολύ μεγάλη μα το πήδημα μικρό…».

Μετά την επταετία, η μεταπολίτευση τον βρήκε οργανωμένο στις τάξεις του ΚΚΕ εσωτερικού. Η διάσπαση του ενιαίου ΚΚΕ το 1968 είχε λειτουργήσει λυτρωτικά για πολλά στελέχη της Αριστεράς, ορθόδοξα και αιρετικά. Ο Μπάμπης Λυκούδης είναι τώρα κοντά στις ιδεολογικές διεργασίες, συμμετέχοντας στο Γραφείο Διαφώτισης του ΚΚΕ εσωτερικού, είναι από τους κύριους συντάκτες του Εσωτερικού Δελτίου του κόμματος και παρών στην καινούργια γενιά της νεολαίας του Ρήγα. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, όταν θα αρχίσουν έντονες εσωτερικές συγκρούσεις, αποστασιοποιείται από τις κομματικές δραστηριότητες και ακολουθεί δρόμους μοναχικούς, διατηρώντας στο ακέραιο τις ιδέες του και την αγωνιστική του εντιμότητα. Διαθέτει περισσότερο χρόνο στη μετάφραση έργων ιδιαίτερης σημασίας για τα ερωτήματα της εποχής, ένα έργο που είχε ξεκινήσει ήδη από πολύ νωρίς και στο οποίο αφοσιώθηκε επαγγελματικά, εγκαταλείποντας την δραστηριότητα του διορθωτή κειμένων.

Με το μεταφραστικό του έργο έκανε γνωστούς δεκάδες συγγραφείς από πολλαπλά γνωστικά πεδία (φιλοσοφία, πολιτική, κοινωνιολογία, ιστορία και λογοτεχνία), σε μια πνευματική αγωνιώδη έρευνα που του ανοίγει καινούργιους δρόμους ιδεολογικών και επιστημονικών προσεγγίσεων. Συχνά εμπλουτίζει τη μεταφραστική του προσφορά με εμβριθή εισαγωγικά σημειώματα-οδηγούς για την καλύτερη κατανόηση και εμβάθυνση των κειμένων. Ιδιαίτερα αναφέρουμε το εισαγωγικό σημείωμα, προσφορά στο έργο του Κ. Μαρξ Κριτική της εγελιανής φιλοσοφίας του κράτους και του δικαίου (Παπαζήσης). Εκτός από τον Μαρξ μεταφράζει Ουγκώ, Τοκβίλ, Γκιζώ, Λαλεμέντ και άλλους συγγραφείς σε συνεργασία με εκδοτικούς οίκους όπως ο Παπαζήσης, ο Στοχαστής, ο Διογένης, ο Καστανιώτης, το Μεταίχμιο, η Αλεξάνδρεια, η Πόλις, η Μίλητος, ο Πατάκης και άλλοι. Εντελώς ενδεικτικά, αναφέρουμε από το μεγάλο μεταφραστικά έργο: Ο μονοδιάστατος άνθρωπος του Χ. Μαρκούζε (Παπαζήσης), Οι περιπέτειες της διαλεκτικής του Μ. Μερλώ-Ποντύ (ύψιλον/βιβλία), Η γαλλική κοινωνία του Κ. Καστοριάδη (ύψιλον/βιβλία), Η φεουδαλική κοινωνία του Μαρκ Μπλοκ (Κάλβος), Οι Άθλιοι του Β. Ουγκώ (Καστανιώτης), Τι ωραία Κυριακή! του Χ. Σεμπρούν (Εξάντας), Μαντάμ Μποβαρύ του Φλωμπέρ (Εξάντας), H εξέλιξη της κοινωνιολογικής σκέψης του Ρ. Αρόν (Γνώση), Μελέτες για τις κοινωνικές τάξεις του Ζ. Γκυρβίτς (Gutenberg), Η δημοκρατία στην Αμερική του Τοκβίλ (Στοχαστής), Δούναβης του Κλ. Μάγκρις, Ξύλινα μάτια. Εννέα στοχασμοί για την απόσταση του Κ. Γκίνζμπουργκ (Αλεξάνδρεια), Ιστορία των κοινωνιολογικών ιδεών του Μ. Λαλεμέντ (Μεταίχμιο), Διχασμένη πόλη της Νικόλ Λορώ (Πατάκης).

Οι μεταφράσεις του διακρίνονται από καλλιτεχνική καλλιέπεια, γλωσσική αρτιότητα και εκσυγχρονισμένη υφή. Ήταν σαν να έχει γράψει ο ίδιος ο ξένος συγγραφέας στην ελληνική. Όπως μας είπε ο συγγραφέας και δοκιμιογράφος Γιάννης Καλιόρης, δύο είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του μεταφραστικού έργου του Μπάμπη Λυκούδη: «Η αναζήτηση της καίριας λέξης για την ακριβή απόδοση του νοήματος, δηλαδή η επιτυχής αναζήτηση του ελληνογλωσσικού ιδιώματος και η αισθητική του λόγου, δηλαδή η αναβάθμιση του κλίματος του κάθε έργου και η μεταφορά του ύφους μέσα από τους βηματισμούς της φράσης». Πολλά περιοδικά και εφημερίδες όπως το Διαβάζω, Το Βήμα, η Ελευθεροτυπία και Η Καθημερινή έχουν αναφερθεί με εγκωμιαστικά σχόλια στο μεταφραστικό του έργο. Επίσης, για την μεταφραστική του προσφορά έχει τιμηθεί με διάκριση του ιταλικού κράτους.

Ο Μπάμπης Λυκούδης ευαίσθητος, τρυφερός και ταυτόχρονα ουσιαστικά δυνατός, ασυμβίβαστος, αξιοπρεπής και ασίγαστος αγωνιστής, χάρισε με την παρουσία του ένα παράδειγμα για τους νεότερους. Αντιπροσωπευτικός τύπος μιας γενιάς που στάθηκε όρθια, δεν ηττήθηκε αλλά δεν νίκησε.

  • Θανάσης Καλαφάτης, Η ΑΥΓΗ: 14/03/2010
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s