Χρήστος Λαμπράκης: «Η ζωή ενος μύθου»

Αντιλαμβάνομαι τον σαφώς επαινετικό χαρακτήρα του τίτλου του «Βήματος» (25.12.2009) για τον Χρήστο Λαμπράκη, αλλα για να αναιρέσω την ενδεχόμενη αμφισημία του όρου, θα προσθέσω οτι όσοι (λίγοι, μάλλον) γνωρίζουν τα ευρύτερα πεπραγμένα του Λαμπράκη, καταλαβαίνουν οτι εδώ η λέξη μύθος σημαίνει «πρόσωπο που περιβάλλεται με μεγάλη και δίκαιη φήμη». Επειδή όμως μου φαίνεται οτι αυτά τα ευρύτερα πεπραγμένα-του δέν είναι τόσο «δημόσια» όσο θα άξιζε (κυρίως διοτι ο ίδιος δεν έγραφε συχνά, ούτε τηλεφλυαρούσε), αισθάνθηκα καί εγώ την ανάγκη να διηγηθώ βραχύτατα ορισμένες απ΄ τις δικές-μου εντυπώσεις για τον απόντα πλέον Συμπολίτη μας. Τούτο δέ, διοτι η Ιστορία οφείλει να συντίθεται εκ των κάτω (απο ποικίλα πραγματολογικά δεδομένα), κι όχι εκ των άνω (βάσει ενος, προσχηματισμένου συνήθως, ιδεολογήματος ενος ιστοριογράφου).

Εδιάλεξα λοιπόν μερικές προσωπικές μνήμες (πολύ λίγες, ενσυγκρίσει προς όσα αρμοδιότεροι έχουν ήδη καταγράψει), ενδεικτικές όμως των εντυπωσιακά πολλών αξόνων ενδιαφέροντος του Λαμπράκη. Ενδιαφέροντος και δράσης- διοτι ήταν ενας κατεξοχήν άνθρωπος των πράξεων (μέσα σε μια κοινωνία της γκρίνιας και της απραξίας).

Τα λίγα αντικείμενα στα οποία θα αναφερθώ εδώ αφορούν τις Τέχνες, το Περιβάλλον, την Αρχαιολογία και προπαντός την Παιδεία.

Ηταν πολύ νέος όταν εμμόνως καλλιεργούσε την ιδέα του εξειδικευμένου, ποιοτικού τουρισμού, μέσω των Τεχνών κυρίως. Ανάμεσα σε ποικίλες σχετικές με το θέμα αυτό δράσεις (η Χαρά η Κιοσσέ πρέπει να τα διηγηθεί μια μέρα) ήταν κι η διεθνής Εκθεση Γλυπτικής διασκορπισμένη στους χώρους του Φιλοπάππου. Ηταν ενα δώρο για τους νέους της εποχής, που δέν είχαμε την πολυτέλεια των ταξιδιών στις εμβληματικές πόλεις των καλλιτεχνικών γεγονότων, στο εξωτερικό. Και με την ενθάρρυνση ενός απ΄ τους Δασκάλους-μας εκείνου του καιρού, του Αγγελου Τερζάκη, είχα γράψει κι ενα περιγραφικό Σημείωμα για την Εκθεση εκείνη. Η αναφορά όμως στα καλλιτεχνικά ενδιαφέροντα του Λαμπράκη είναι κοινός τόπος, θα μου πείτε. Ας έρθομε τότε στο Περιβάλλον, για το οποίο ο Λαμπράκης έδειχνε ευαισθησίες πολύ νωρύτερα απ΄ τον συρμό που ακολούθησε: Ενας διεθνής Ομιλος απειλούσε να κατασκευάσει εργοστάσιο τσιμέντου στην περιοχή της Πύλου. «Ελάτε να πάμε να ιδούμε την περιοχή και να δείξουμε πόσο κινδυνεύει»- ήταν το τηλεφώνημά-του ενα πρωί. Κι αργότερα, μετά τη δικτατορία, μας παίρνει μια μέρα στον Πόρο να μιλήσομε στον κόσμο στην πλατεία, με θέμα «Ανάπτυξη στη μικρή κλίμακα», με κύριον προβληματισμό το δίλημμα του ντόπιου κατοίκου «βραχυπρόθεσμοι ή μακροπρόθεσμοι στόχοι κέρδους». Ακόμα κρατάω τα χειρόγραφα του τεύχους που θα βγάζαμε να μοιρασθεί δωρεάν.

Ισως δέν ακούγεται συχνά το ενδιαφέρον-του για την Αρχαιολογία, παρ΄ όλον οτι όλοι ξέρουν τη στήριξη που πρόσφερε στο ομότιτλο περιοδικό της Αννας Λαμπράκη. Να προσθέσω μιαδυο πρόσθετες ενδείξεις γι΄ αυτήν την κατεύθυνση των ενδιαφερόντων-του: Πρώτον, την κινητοποίησή-του για τη διερεύνηση της δυνατότητας να στηθεί το Μουσείο της Ακρόπολης σε υπερυψωμένο κτίριο πάνω απ΄ τις γραμμές ΗΠΑΠ στο Θησείο (μεγαλύτερη άνεση χώρων, αποφυγή των γνωστών διλημμάτων έναντι υποκείμενων αρχαιοτήτων, κ.ά.). Βοήθησα όσο μπορούσα. Μου έκανε όμως πολύ θετική εντύπωση το γεγονός οτι, εν συνεχεία, ο Λαμπράκης δέν πολέμησε το έργο που προχωρούσε. Αλλη ένδειξη αρχαιολογικού ενδιαφέροντος, η συμβολή-του στη διοργάνωση του 2ου Διεθνούς Συνεδρίου για την Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία στην Αθήνα· συμβολή απ΄ το προσωπικό-του ταμείο- όχι απ΄ τον Οργανισμό. Την λεπτή αυτή διαφορά την βρήκα πολύ συμβολική της γνησιότητας των ενδιαφερόντων του.

Βιάζομαι να πάω στο πάθος-του για την Παιδεία – γνωστή βέβαια απ΄ την εκστρατεία για τις Βιβλιοθήκες στις επαρχίες, και απ΄ το φερώνυμο Ιδρυμά-του με αποκλειστικά εκπαιδευτικούς σκοπούς. Εκεί λοιπόν τοποθετείται και η ιδέα του Λαμπράκη και του γεραρού Α. Πεπελάση να φιάξομε μια ταινία για τα Σχολεία, με θέμα την Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία. Είχαμε προχωρήσει πολύαλλα το κόστος όλο και μεγάλωνε…

Στο ίδιο πάθος Παιδείας εντάσσεται νομίζω κι η ιδέα για το «Μέγαρο Ρlus»- θέλομε να καταστήσομε την κουλτούρα ευπροσπέλαστη, «δέν εκλαϊκεύομε όμως, απλοποιούμε», έλεγε στον οτρηρό Ι. Μάνο. Και μέσα σ΄ όλα, λέει να ξανοιχθούμε και στη Φιλοσοφία κι έτσι έρχεται κι ο δικός μου κύκλος διαλέξεων με τον γενικό τίτλο «Κοινωνία και Φιλοσοφία». Βρέστε άν μπορείτε το τεύχος 15 (Ιούλιος 1964) των «Εποχών», για να ιδείτε το άρθρο του Λαμπράκη «(Ηθική) κρίση ή φυσιολογική επανεκτίμηση;». Ενα άρθρο συστηματικού φιλοσοφικού στοχασμού, που δείχνει πόσο universalis ήταν αυτός ο πρακτουργός. Ρίχνω ματιές εναγύρω να ΄βρώ το ανάλογον- και δέν πολυπαρηγοριέμαι.

Ετυχε να είμαι μάρτυρας υπερασπίσεως του «Βήματος» τον καιρό της χούντας, για τις «ψευδείς» (ακριβέστατες δηλαδή) ειδήσεις που είχε φιλοξενήσει για την αυθαίρετη πατακική κατεδάφιση του νοτιότερου γοτθικού ναού της Ευρώπης- μετέπειτα «βαλιδέ τζαμί», στο Ηράκλειο. Ηταν άλλη μία απ΄ τις πάμπολλες επιβεβαιώσεις οτι ορθώς ο Λαμπράκης δέν είχε διακόψει τις εκδόσεις-του τον χαλεστό εκείνον καιρό. Διοτι, βεβαίως και ήταν βαθύτατα πολιτικό πρόσωπο. Κι όταν μετά την μεταπολίτευση τον άκουσα ενα βράδυ να μιλάει με ενθουσιασμό για τον Ανδρέα Παπανδρέου (ήταν αρχές ακόμα…), κρύωσε μέν η καρδιά μου- αναγνώριζα όμως τουλάχιστον την ανάγκη να κάνει κάποιος άλλος τα βασικά εκείνα βήματα που η τότε δεξιά δέν τολμούσε. Πέρασε ο καιρός· η εκτίμηση του τόπου για τον Λαμπράκη μεγάλωνε- αλλά κι η σοβούσα επίκριση μαζί. Και τελειώνω ακριβώς με μια μικρή επαλήθευση της άποψης Πρετεντέρη οτι η επίκριση αυτή ειναι «ένδειξη χοντροκομμένου πρωτογονισμού της δημόσιας ζωής»: Ενας συμπαθής λογοτέχνης, αρθρογράφος σε μια μεγάλη εφημερίδα, εξ αφορμής μιας (γλωσσικού θέματος) επιφυλλίδας-μου στο «Βήμα», γράφει μια μέρα την αχτύπητη παρόλα «κι ο επιφυλλιδογράφος ρίχνει απ΄ την ταράτσα του Μεγάρου απόνερα στο λαό». Ετσι με πήραν κι εμένα ξώφαλτσα τα σκάγια της αντιλαμπρακικής παθογένειας…

Ο κ. Θεοδόσης Π. Τάσιος είναι ομότιμος καθηγητής του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s