Νικόλαος Μουτσόπουλος: Αναζητώντας τον τάφο του Ευριπίδη

Εφημ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, Δεκ. 25, 2009

k001f01cxs20

Ο καθηγητής του ΑΠΘ συνεχίζει τις ανασκαφές στη Ρεντίνα επί 35 χρόνια.

  • Του Κώστα Μαρίνου

Ο ίδιος επιθυμεί να τον αποκαλούν “δάσκαλο” και ίσως δεν έχει άδικο. Διότι πώς αλλιώς να αποκαλέσεις τον Νικάλαο Μουτσόπουλο, τον ακάματο αρχιτέκτονα αλλά και αρχαιολόγο και ζωγράφο και εθνολόγο και λαογράφο; Αυτόν που ανασυνθέτει από τα ελάχιστα εικόνες του παρελθόντος, όχι λόγω μιας στείρας παραδοσιολαγνείας, αλλά γιατί πιστεύει πως μόνο έτσι θα γνωρίσουμε το πρόσωπο του ελληνισμού, του αλλοτινού και του τωρινού;
Ο Νικόλαος Μουτσόπουλος είναι πρώτον ένας γοητευτικός συζητητής. Μπορεί και παίρνει τον συνομιλητή του στα ταξίδια που έχει κάνει στο χώρο και το χρόνο. Δεν απαλύνει τις απόψεις του, ξέρει πως αυτές οι απόψεις έχουν προκαλέσει αντιδράσεις, έχει επίγνωση του έργου του. Ο λόγος του είναι πολύτιμος. Και κάτι ακόμη: θα μπορούσε να αποτελέσει παράδειγμα εργατικότητας, αφού επιμένει να δουλεύει καθημερινά επί δώδεκα ώρες, να ανεβαίνει έστω και με δυσκολίες στην αγαπημένη του Αρέθουσα, τη Ρεντίνα για τους υπολοίπους, όπου θεωρεί ότι ίσως βρίσκεται θαμμένος ο σπουδαίος αρχαίος έλλην ποιητής, ο Ευριπίδης.

  • Η ΡΕΝΤΙΝΑ ΚΑΙ Ο ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ

“Έχω μάθει πολλά από τις ανασκαφές που κάνω εκεί επί 35 χρόνια και συνεχίζω να αναζητώ τον τάφο του Ευριπίδη. Αλλά δεν έχω την άδεια να σκάψω και έξω από το χώρο της Ρεντίνας. Ξέρουμε πότε κτίσθηκε, γιατί κτίσθηκε εκεί, ποια ήταν η εξέλιξη της κατοικίας, που δείχνει πολλά και για την καταγωγή του μακεδονικού σπιτιού, ποια ήταν τα εργαλεία τους. Ποια τα νεκροταφεία τους και τα ταφικά έθιμα. Και εάν βρεθεί ο τάφος θα δοθεί και μια απάντηση στο γιατί βρέθηκε εκεί. Ο Αρχέλαος, που του είχε δώσει καταφύγιο, διάλεξε ‘δέον’ τόπο και όχι τυχαία. Και η Αρέθουσα δεν ήταν μακεδονική πόλη, ήταν Θράκες οι κάτοικοί της. Και το περιβάλλον είναι εντυπωσιακό. Υπάρχουν κείμενα που λένε ότι, όταν γυρνούσε τις νύκτες εκεί, δεν το έκανε μόνο από περιέργεια και έπεσε πάνω στα όργια των Μαινάδων και για αυτό υποτίθεται ότι τον σκότωσαν, αλλά έψαχνε να βρει το σπίτι εραστού του. Θα συνέχιζα τις έρευνες, εάν είχα τα χρήματα. Αδύνατον το σαρκίον αλλά πιστεύω σε αυτά τα πράγματα”.

  • Η ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ

“Έμαθα ότι βρέθηκε στην  Έδεσσα μια επιγραφή με κυριλλική γραφή, βουλγαρική. Από το υπουργείο Εξωτερικών με συμβούλεψαν να κρατηθώ μακριά από αυτή την υπόθεση, όμως συνέχισα έως ότου κάποιος μου πέταξε ένα όνομα και έναν αριθμό τηλεφώνου. Μου απάντησε ένας ευγενέστατος κύριος από την  Έδεσσα και του είπα πως με ενδιέφερε επιστημονικά το θέμα. Τελικά ξεδιάλυνε το μυστήριο:  Ένας Αλβανός που είχε βρει καταφύγιο στην  Έδεσσα -ο δεσπότης τον περιέθαλψε και τον έβαλε να καθαρίζει τα χόρτα γύρω από την εκκλησία της Μητρόπολης- βρήκε μια πλάκα, προσπάθησε να την πουλήσει, αλλά δεν συμφώνησε με τον συνομιλητή μου.  Έτσι έβγαλε την πλάκα στην Αλβανία και παζάρευε με κάποιους Ιταλούς. Δεν την αγόρασαν, και ο Εδεσσαίος πήγε εκεί, άρχισε πάλι τα παζάρια και τελικά την αγόρασε. Επειδή δεν μπορούσε να τη φέρει πίσω στην Ελλάδα, την έθαψε σε ένα δάσος κοντά στα σύνορα και μετά από καιρό κατόρθωσα παράνομα να τη φέρει στην  Έδεσσα και θέλησε να την θάψει σε ένα αλσύλλιο. Ζήτησε τη βοήθεια της παραδουλεύτρας του, αλλά αυτή τον κατήγγειλε στην αστυνομία. Η επιγραφή κατασχέθηκε και μεταφέρθηκε στο μουσείο της Βέροιας. Την εξέτασαν πολλοί ειδικοί, και μετά από αιτήσεις στο ΚΑΣ, πήρα την άδεια να τη μελετήσω και εγώ. Κατέγραψα τα γράμματα και τα συνέκρινα με γράμματα σε άλλες επιγραφές της ίδιας περιόδου. Φάνηκε πως είναι ψευδή, γραμμένα σε παλιό υλικό. Παρουσίασα τα στοιχεία και στον πιο ειδικό, το διευθυντή του αρχαιολογικού μουσείου της Σόφιας, που επιβεβαίωσε και γραπτώς ότι είναι πλαστή. Είναι μια αστυνομική ιστορία και η εργασία δημοσιεύτηκε στα ‘Βυζαντινά’ του Κέντρου Βυζαντινών Ερευνών”.

  • Οι νεολιθικοί οικισμοί και τα κάστρα

“Ανέβαινα στα 1.600 μέτρα, αφάνταστο το κρύο, και κοιμόμουν εκεί, για να τα μελετήσω τα Δρακόσπιτα της Εύβοιας. Και από νωρίς άρχισε και η καταγραφή των κάστρων όλης της Μακεδονίας και της Θράκης φθάνοντας ως τον Αίμο.  Όλα αυτά ανήκαν κάποτε στο ανατολικό ρωμαϊκό κράτος που έγινε βυζαντινό. Και οι ανασκαφές της Ρεντίνας έδειξαν ότι από τον 9ο αιώνα εμφανίζεται το χαγιάτι και δεν είναι τουρκικό”.
“Επειδή θέλησα να χτυπήσω ένα καμπανάκι για τους κινδύνους που διέβλεπα, κάθισα και έγραψα ένα τόμο για τους οικισμούς της Ουρανούπολης, της Αφύτου, της Κρυοπηγής, για τα Πυργαδίκια. Για την ιστορία τους, για τη πολεοδομία, την όψη των σπιτιών, μέχρι για τα κλείστρα των παραθύρων. Και με πήραν με τις πέτρες και τώρα έρχονται παιδιά από οργανώσεις και συλλόγους και λένε ‘ήμαρτον δάσκαλε, έλα να μας σώσεις’ αλλά είναι αργά πια. Και στην Καστοριά θα κάναμε ένα κέντρο αναστηλώσεων όλης της ΝΑ Ευρώπης με τη βοήθεια της Ουνέσκο και είχαμε εξασφαλίσει όλους τους πόρους αλλά εκπρόσωπος του υπουργείου Πολιτισμού το αρνήθηκε λέγοντας ότι η Μελίνα το είχε υποσχεθεί στην Κρήτη. Και οι Καστοριανοί το χειροκρότησαν, γιατί ήθελαν να μην αντικαταστήσει τη γούνα οτιδήποτε άλλο. Και τώρα μου λένε να ξαναρχίσω, αλλά δεν αντέχω άλλο. Και με την  Άνω Πόλη ασχολήθηκα από νωρίς και όταν η Πολιτιστική Πρωτεύουσα μου ανέθεσε το έργο, έκανα ό,τι μπορούσα και όχι μόνο για να σωθούν ντουβάρια, αλλά το θέμα ήταν να μην αλλοιωθεί ο αυτόχθων πληθυσμός από τους νεοκουλτουριάρηδες”.

  • Ο δικός του πατριωτισμός. “Δεν είναι πια πατριωτισμός να καταλαμβάνουμε υψώματα με ξιφολόγχες. Σήμερα πατριωτικό είναι κάτι απλό: να αφήσεις τον τόπο που βρήκες, τη φύση, τα μνημεία, στις επόμενες γενεές καλύτερα από ό,τι τα βρήκες”.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s