Bronislaw Misztal: Η κουλτούρα της δημοκρατίας

  • BRONISLAW MISZTAL Ο ΠΟΛΩΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ ΤΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΩΝ

Για την ανάγκη μιας σύγχρονης προσέγγισης στο πώς μπορεί σήμερα να συγκροτηθεί μια κλίμακα αξιών με σεβασμό στην κουλτούρα και τις ειδικές συνθήκες που επικρατούν σε κάθε χώρα, ώστε η κοινωνική δικαιοσύνη, η ισότητα και η διαφάνεια να αποτελούν τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της δημόσιας ζωής της, μιλήσαμε με τον καθηγητή Bronislaw Misztal, σύμβουλο του Πολωνού υπουργού Εξωτερικών και επικεφαλής της μόνιμης γραμματείας της Κοινότητας των Δημοκρατιών.

«Ο αγώνας για τη δημοκρατία απαιτεί κουράγιο, φαντασία, όραμα και παιδεία»

«Ο αγώνας για τη δημοκρατία απαιτεί κουράγιο, φαντασία, όραμα και παιδεία»

  • Τι είναι η πρωτοβουλία Κοινότητα των Δημοκρατιών και πώς μπορεί να λειτουργήσει σε έναν κόσμο με τόσο μεγάλο δημοκρατικό έλλειμμα; ήταν η πρώτη μας ερώτηση.

«Η πρωτοβουλία αυτή ξεκίνησε στην Πολωνία πριν από εννιά χρόνια. Υπεγράφη από τον σημερινό Ελληνα πρωθυπουργό και τότε υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Παπανδρέου. Αποτελεί ουσιαστικά δέσμευση για την προώθηση της δημοκρατίας με τη στήριξη 111 εκπροσώπων κυβερνήσεων από ολόκληρο τον κόσμο.

»Υπάρχει αλήθεια μεγάλο δημοκρατικό έλλειμμα κι αυτό έχει δύο έννοιες. Από τη μια, είναι έλλειμμα δημοκρατικών χωρών, που σημαίνει ότι έχουν λιγοστέψει οι χώρες που έχουν δημοκρατία αφού η αντιπροσωπευτική δημοκρατία (δημοκρατικό πολίτευμα με αιρετή κυβέρνηση) δεν αποτελεί κατ’ ανάγκη την πραγματική μορφή της. Διαφορετικά, αν δεχτούμε ότι οι εκλογές είναι ικανή συνθήκη, θα μπορούσαμε να πούμε ότι το Αφγανιστάν είναι μια δημοκρατική χώρα αφού έγιναν εκλογές. Η δημοκρατία όμως είναι μια πολύπλοκη πολιτική κατάσταση, που επηρεάζει την κουλτούρα, την κοινωνία των πολιτών, τη διαφάνεια και πολλές άλλες πτυχές που κάνουν τη ζωή μας καλύτερη.

«Καταναλωτές πολιτικής»

»Από την άλλη πλευρά, δημοκρατικό έλλειμμα σημαίνει ταυτόχρονα ότι έχουν λιγοστέψει οι ιδέες για το πώς μπορούν οι χώρες να γίνουν πιο δημοκρατικές χωρίς παρεμβατικές ή ακόμη και επεμβατικές κινήσεις. Πολλές φορές, ιδιαίτερα όταν μιλώ με Αμερικανούς πολιτικούς, χρησιμοποιώ το εξής παράδειγμα: οι Αμερικανοί μιλούν για την προώθηση της δημοκρατίας σαν να πρόκειται για ένα δέμα και προβληματίζονται με ποιο τρόπο θα το στείλουν. Εχει όμως πάντα το ίδιο περιεχόμενο: αμερικανικά χρήματα. Κι ενώ πιστεύουν ότι ανεξάρτητα από το περιτύλιγμα ο κόσμος θα δεχθεί οπωσδήποτε το πακέτο, πολλές φορές τα πακέτα αυτά δεν βρίσκουν παραλήπτη ή και επιστρέφονται. Η δημοκρατία είναι κάτι διαφορετικό. Προσδιορίζεται από την κουλτούρα και τίθεται οπωσδήποτε θέμα ελεύθερης επιλογής.

»Στην Κοινότητα των Δημοκρατιών έχουμε υιοθετήσει την πιο σύγχρονη προσέγγιση της δημοκρατίας, που θεωρούμε ότι είναι μια παγκόσμια κατάσταση, με τη μεσολάβηση ωστόσο της τοπικής κουλτούρας και των αντίστοιχων ευκαιριών. Διερευνούμε λοιπόν τις ειδικές συνθήκες και είμαστε μια κοινότητα “ανοχής” και “αξιών” που δίνουμε μεγάλη σημασία σε κάτι για το οποίο η Πολωνία δημιούργησε πρότυπο: στην “αλληλεγγύη”, την οποία προσπαθούμε να αναδείξουμε σε παγκόσμιο επίπεδο».

  • Την προεδρία στην Κοινότητά σας έχει τώρα η Λιθουανία. Δίνετε γι’ αυτό έμφαση σε χώρες της πρώην ΕΣΣΔ που αντιμετωπίζουν προβλήματα με τις ηγεσίες τους, όπως η Λευκορωσία, ή τηρείτε, ανεξαρτήτως, κάποιες προτεραιότητες;

«Πρέπει πάντα να κάνουμε διάκριση μεταξύ των κυβερνήσεων και των λαών. Κάποιες πρώην σοβιετικές Δημοκρατίες, όπως η Λευκορωσία, μπορεί να έχουν μη δημοκρατικά καθεστώτα, οπότε δεν μετέχουν στην οργάνωσή μας, γιατί προαπαιτούμενο είναι να λειτουργούμε ως μια δημοκρατική λέσχη. Η Κοινότητα των Δημοκρατιών δίνει πρώτα απ’ όλα την ευκαιρία ενός διαλόγου. Προσπαθούμε να βοηθάμε λαούς που κινδυνεύουν να γλιστρήσουν σε απολυταρχική διακυβέρνηση να αποκτήσουν τα εργαλεία και τις προϋποθέσεις που θα τους βοηθήσουν στην αποκατάσταση της δημοκρατίας, χωρίς ποτέ να καταφεύγουμε σε παρεμβατικές μεθόδους ανάμιξης. Δίνουμε έμφαση στη σωστή διακυβέρνηση, στη διαφάνεια και στην εκπαίδευση των πολιτών, ώστε να γίνουν “υπεύθυνοι καταναλωτές πολιτικής”. Εχουμε ένα πρόγραμμα που ονομάζεται “Εκπαίδευση για τη δημοκρατία” και γενικά προγράμματα που σκοπεύουν να δημιουργήσουν “πολίτες που ξέρουν να απαιτούν”. Δεν πρόκειται να επηρεάσουμε τις επιλογές τους υπαγορεύοντάς τους τι να κάνουν».

  • Πώς θα μπορούσε η εμπειρία της Πολωνίας και των χωρών της Βαλτικής, όσον αφορά την ειρηνική μετάβαση στη δημοκρατία, να χρησιμοποιηθεί για την προώθηση ανάλογων πρακτικών και σε άλλες χώρες;

«Στην επίσκεψή του στην Πολωνία, ο Αμερικανός αντιπρόεδρος, Τζο Μπάιντεν, μου είπε ότι η αμερικανική δημοκρατία είναι 200 ετών και μοιάζει με μια ηλικιωμένη γυναίκα, ενώ η πολωνική είναι μόλις 20. Ποιος λοιπόν θα επέλεγε τη γερασμένη των 200 ετών όταν μπορεί να έχει μια 20άρα; Που σημαίνει απλώς ότι η πολωνική εμπειρία ταιριάζει περισσότερο στη σύγχρονη δομή του κόσμου μας. Υπάρχει μια μεγαλύτερη συνάφεια, συν το ότι στην περίπτωση της Πολωνίας η μετάβαση έγινε αναίμακτα και χωρίς εμφύλιο. Αρα μιλάμε για μια “εξ ορισμού” επιτυχία. Γι’ αυτό η Πολωνία έχει πράγματι λόγο να μεταδώσει την εμπειρία της. Είναι μάλιστα πειστική και ίσως πιο ελκυστική, γιατί κάποιες χώρες, για παράδειγμα της Βαλτικής (η Λετονία και η Εσθονία) διέρχονται μια βαθιά περίοδο οικονομικής κρίσης».

Οικονομική κρίση και δημοκρατία

  • Θεωρείτε ότι η εξέλιξη της δημοκρατίας επηρεάζεται από την οικονομική κρίση;

«Σε περιόδους κρίσεων τίθεται πάντοτε το ερώτημα κατά πόσο μπορούμε να έχουμε ευημερία. Κάποιες χώρες επιλέγουν να δεχθούν πιο αυστηρούς ελεγκτικούς μηχανισμούς και πιο αυταρχικά μέσα προκειμένου να διατηρήσουν ένα βαθμό ευημερίας. Είναι σαφές ότι και η πρόσφατη οικονομική κρίση ώθησε πολλές κοινωνίες να στραφούν σε λιγότερο δημοκρατικά μέσα. Το πρόβλημα με την υιοθέτηση μη δημοκρατικών μέσων είναι ότι αναγκαζόμαστε να αντιμετωπίσουμε και άλλες διαδικασίες, όπως ο απομονωτισμός, η ξενοφοβία, περιορισμοί στην ελεύθερη διακίνηση και στη μετανάστευση ή ο έντονος προστατευτισμός. Ετσι, μπορεί να πλήττονται ανθρώπινα δικαιώματα και θεμελιώδεις ελευθερίες των πολιτών. Μέσα στην επόμενη δεκαετία αναμένω ότι θα δούμε πολύ περισσότερα τέτοια παραδείγματα, γιατί η οικονομική κρίση δημιούργησε ουσιαστικά ό,τι πάντοτε θέλαμε να αποφύγουμε: περισσότερα τείχη!».

  • Πιστεύετε πράγματι ότι υπάρχει ελπίδα για τη δημοκρατία;

«Εδώ δεν πρέπει να μιλήσουμε για δημοκρατία, αλλά για κοινωνική δικαιοσύνη, για ισότητα, για διαφάνεια. Αυτά είναι τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της δημόσιας ζωής. Η έλλειψη ενός συστήματος αξιών δημιουργεί έναν κόσμο γεμάτο σαπουνόφουσκες. Ανάμεσα στις φούσκες όμως υπάρχει κενό. Η ελπίδα για τη δημοκρατία είναι να εξαφανιστούν αυτές οι σαπουνόφουσκες, γι’ αυτό και προσπαθούμε να φτιάξουμε έναν κοινωνικό ιστό που θα είναι συμπαγής και θα έχει ενιαία κοινωνική οργάνωση. Ο αγώνας για τη δημοκρατία απαιτεί κουράγιο, φαντασία, όραμα και παιδεία. Οι άνθρωποι όμως πάντοτε θα αναζητούν πιο δίκαιες κοινωνικές συνθήκες, γιατί αυτό μοιάζει να το έχουν στο πετσί τους. Ετσι, στο βαθμό που η δημοκρατία προωθεί την κοινωνική δικαιοσύνη και τη διαφάνεια, υπάρχει πράγματι ελπίδα».

(Για να γυρίσουμε στα δικά μας, ο καθηγητής Misztal λέει ότι το παράδειγμα της Ελλάδας, όσον αφορά την ανατροπή της χούντας και την αποκατάσταση της δημοκρατίας, είναι πειστικό και θα ενταχθεί σε ένα πρόγραμμα συγκριτικής ανάλυσης περιπτώσεων μαζί με την Πολωνία και τη Χιλή.) *

  • Της ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΤΖΑΒΑΡΑ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 12 Δεκεμβρίου 2009
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s