Μελίνα Μερκούρη [4]

http://zombila.files.wordpress.com/2007/03/melina52.jpg

Τα οράματα έγιναν πράξη

Αν με ρωτήσετε εάν θα ζω όταν τα Μάρμαρα του Παρθενώνα επιστρέψουν στην Ελλάδα, σας λέω πως ναι, θα ζω. Αλλά κι αν ακόμη δεν ζω πια, θα ξαναγεννηθώ».

Ισως δεν είναι μακριά η στιγμή που η Μελίνα θα ξαναγεννηθεί -όχι ότι δεν ζει πάντα στις καρδιές όλων. Το Νέο Μουσείο της Ακρόπολης, αφού πέρασε διά πυρός και σιδήρου είναι πλέον πραγματικότητα, δίνοντας ένα ισχυρό «πάτημα» στη διεκδίκηση των Μαρμάρων του Παρθενώνα. Αλλωστε, μια αίθουσα του μουσείου μένει κενή, περιμένοντας την επιστροφή τους.

Ως υπουργός Πολιτισμού, από το 1981 και για μία ολόκληρη οκταετία, αλλά και όταν το 1993 επανήλθε στο αγαπημένο της πόστο, η Μ. Μερκούρη χάραξε την πολιτική της. Με τον δυναμισμό που τη διέκρινε έκανε πραγματικότητα τα οράματά της, όπως το Μουσείο της Ακρόπολης, η Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, η Ενοποίηση των Αρχαιολογικών Χώρων, τα Δημοτικά Περιφερειακά Θέατρα.

Είναι θεσμοί, προγράμματα, έργα που υπάρχουν και εξελίσσονται μέχρι σήμερα, παρ’ όλα τα προβλήματα.

Ωστόσο, ορισμένα άλλα, όπως το πρόγραμμα για τα σχολεία που πήρε το όνομά της «Μελίνα-Εκπαίδευση και πολιτισμός» παρ’ ότι ξεκίνησαν φιλόδοξα, στη συνέχεια σκόνταψαν στο σκόπελο της αδιαφορίας και της διακοπής χρηματοδότησης.

  • Συνεχώς νέοι στόχοι

Η ιδέα της επιστροφής των Μαρμάρων γεννήθηκε στη Μελίνα τη δεκαετία του ’60, όταν στα γυρίσματα της ταινίας «Φαίδρα» οι υπεύθυνοι του Βρετανικού Μουσείου ζήτησαν χρήματα για να αφήσουν το ελληνικό συνεργείο να κινηματογραφήσει τα γλυπτά. Ως υπουργός Πολιτισμού έθεσε επίσημα πρώτη φορά το θέμα το 1982, στη Διεθνή Διάσκεψη της UNESCO:

«Πρέπει να καταλάβετε τι σημαίνουν τα Μάρμαρα του Παρθενώνα για μας», έλεγε. «Είναι το καμάρι μας. Είναι οι θυσίες μας. Είναι φόρος τιμής στη δημοκρατική φιλοσοφία. Είναι η φιλοδοξία και το όνομά μας. Είναι η ουσία της ελληνικότητάς μας».

Ο στόχος για ένα νέο Μουσείο Ακροπόλεως την οδήγησε σε διεθνή αρχιτεκτονικό διαγωνισμό, το 1989, όπου συμμετείχαν πάνω από 400 γραφεία από όλο τον κόσμο. Αναδείχτηκαν οι ιταλοί αρχιτέκτονες Μανφρέντι Νικολέτι και Λούτσιο Πασαρέλι προτείνοντας στου Μακρυγιάννη ένα εντυπωσιακό κτίριο με ένα μεγάλο άνοιγμα σαν «μάτι» προς την Ακρόπολη. Ωστόσο, το 1993 το Συμβούλιο της Επικρατείας κήρυξε άκυρο τον διαγωνισμό.

Πάνω από όλα η Μελίνα έβαζε την πολιτισμική μας κληρονομιά, όπου στηρίζεται και η σύγχρονη πολιτιστική παραγωγή. «Εδωσε ιδιαίτερη έμφαση στις εργασίες αναστήλωσης των μνημείων της Ακρόπολης, χωροθέτησε 20 μεγάλα αρχαιολογικά μουσεία από την Πάτρα και τη Λάρισα ώς την Πρέβεζα και την Πέλλα, προστάτευσε τον χαρακτήρα της παλιάς πόλης του Ρεθύμνου, των Χανίων, της Ρόδου, ξεκίνησε το πρόγραμμα “Κάστρων περίπλους” για την αναστήλωση 35 κάστρων σε όλοκληρη τη χώρα», μας υπενθυμίζει ο Γιώργος Θωμάς, γεν. γραμματέας του ΥΠΠΟ επί υπουργίας της.

*Το 1985 ξεκίνησε το πρόγραμμα της ενοποίησης των αρχαιολογικών χώρων της Αθήνας στον άξονα Ιερά Οδός-Πλάκα-Στύλοι Ολυμπίου Διός. «Είναι χρέος της Ελλάδας να διασώσει την καρδιά της ιστορίας της, την καρδιά της Αθήνας, το ιστορικό της κέντρο, μ’ ένα έργο που θα αλλάξει παντελώς την εικόνα και τη ζωή στο κέντρο της πόλης», τόνιζε. Το έργο προχωρεί μέχρι σήμερα, έστω και με αργούς ρυθμούς. «Δεν έχει υλοποιηθεί η ενοποίηση της Ακαδημίας Πλάτωνος με τον Κεραμεικό και η ανάδειξη του Ιλισού. Είναι θέμα πιστώσεων», διαπιστώνει ο Γ. Θωμάς, που θυμάται τον ιδιαίτερο τρόπο της Μελίνας: «Λειτουργούσε μόνο με το όραμά της. Είχε μακροπρόθεσμους στόχους, πάλευε πάντα με πάθος, έστω και με λίγα χρήματα, χωρίς να ενδιαφέρεται για το πολιτικό κόστος».

Η Δεν παραμέλησε, όμως, και τον σύγχρονο πολιτισμό. Θεωρώντας πως ο καθορισμός της ευρωπαϊκής ταυτότητας «βρίσκεται ακριβώς στο σεβασμό της ιδιαιτερότητας» και πως πρέπει να καλλιεργηθεί ο διάλογος των πολιτισμών της Ευρώπης», κάλεσε τον Νοέμβριο του 1983 τους υπουργούς Πολιτισμού της (τότε) Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας. Δύο χρόνια μετά γεννήθηκε ο θεσμός της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης. Η Αθήνα είχε την πρωτιά με πλήθος από ενδιαφέρουσες και καλοσχεδιασμένες εκδηλώσεις, που την έβαλαν στον σύγχρονο ευρωπαϊκό πολιτιστικό χάρτη.

*Η ίδια συνέβαλε στο να γίνει το 1997 Πολιτιστική Πρωτεύουσα και η Θεσσαλονίκη. Εκτοτε, πολλές άλλες πόλεις πήραν το χρίσμα: από τη Στοκχόλμη και τη Βαϊμάρη, μέχρι το Ρότερνταμ, το Γκρατζ, τη Γένοβα, το Λουξεμβούργο, το Λίβερπουλ.

Ο θεσμός άλλοτε είχε θετικό, άλλοτε χλιαρό αντίκτυπο. Το σίγουρο πάντως είναι ότι δημιουργήθηκε ένα δίκτυο επικοινωνίας και ανταλλαγών που διαρκώς διευρύνεται: φέτος τη σκυτάλη παίρνουν το Βίλνιους της Λιθουανίας και το Λιντς της Αυστρίας.

  • Τα ΔΗΠΕΘΕ μαραζώνουν

*Πιστεύοντας στην πολιτιστική αποκέντρωση, καθιέρωσε τον θεσμό των Δημοτικών Περιφερειακών Θέατρων «σε μια εποχή που η ύπαιθρος ήταν έρημη πολιτιστικά», τονίζει ο Γ. Θωμάς.

Ενθάρρυνε τη συνεργασία των δήμων και κοινοτήτων και την ανάπτυξη του θεάτρου. Σήμερα, ωστόσο, τα περισσότερα ΔΗΠΕΘΕ, ενώ πληθαίνουν, βρίσκονται σε παρακμή. «Το πλήρωμα του χρόνου και η τυπικά ρωμαίικη, μη σοβαρή αντιμετώπιση του θεσμού μπορεί να απαξίωσαν τα ΔΗΠΕΘΕ, αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι δεν είχε δίκιο η Μελίνα να δώσει μάχη για την ιδρυσή τους αντλώντας προφανώς από τα τόσα αξιόλογα αποτελέσματα που είχε η θεατρική αποκέντρωση στην Ευρώπη», επισημαίνει η Μάγια Λυμπεροπούλου που έπαιξε με τη Μελίνα στο «Γλυκό πουλί της νιότης», ενώ υπήρξε και διευθύντρια του ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας. «Η ιστορία των ΔΗΠΕΘΕ είναι θλιβερό παράδειγμα της ικανότητας με την οποία εξουδετερώνουμε στον τόπο μας λαμπρές ιδέες. Τα κάποτε επιτυχημένα και γόνιμα δείγματα της Λάρισας, της Καλαμάτας και -ας που επιτραπεί- της Πάτρας δείχνουν πως αξίζει τον κόπο μια πλήρη αναθεώρηση τόσο των όρων παραγωγής έργου όσο και του αριθμού τους».

*Σε μια εποχή που τα θερινά σινεμά μετατρέπονταν σε σουπερμάρκετ, η Μελίνα υποστήριξε τους Δημοτικούς Κινηματογράφους, κηρύσσοντας διατηρητέους αρκετούς από αυτούς, ή βοηθώντας να περιέλθουν στους δήμους. Μαζί με τον Μάνο Ζαχαρία έκανε τον νόμο περί κινηματογράφου, που μεταξύ άλλων προέβλεπε το 1,5% τον εσόδων των καναλιών να αποδίδονται στο Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου. «Αυτό ποτέ δεν εφαρμόστηκε, μόνο η NOVA και η ΕΡΤ το αποδίδουν», τονίζει ο σημερινός πρόεδρος του Κέντρου Γιώργος Παπαλιός, που ελπίζει ότι με τον καινούριο νόμο θα αλλάξουν τα πράγματα. «Εχουμε κουραστεί να είμαστε ζητιάνοι.

Με το 1,5% θα μπορούσαμε να προχωρήσουμε το πρόγραμμα των ταινιών, την ψηφιοποίηση, να στηρίζουμε τα φεστιβάλ, να ιδρύσουμε Ακαδημία Σεναρίου και άλλα αναγκαία».

*Υπάρχουν, όμως, και χειρότερα, όπως η διακοπή του επιτυχημένου προγράμματος «Μελίνα-Εκπαίδευση και πολιτισμός» που είχε στόχο τη διδασκαλία των τεχνών στα σχολεία και τη διείσδυση του πολιτισμού στη σχολική εμπειρία. «Αν επιτευχθεί η ευαισθητοποίηση του παιδιού στον πολιτισμό τότε μια άλλη νοοτροπία, μια άλλη κοινωνία και ίσως μια άλλη πολιτική θα προκύψει», πίστευε η Μελίνα θεμελιώνοντας το πρόγραμμα που εφαρμόστηκε πειραματικά από το 1995 σε 100 δημοτικά σχολεία σε όλη τη χώρα.

«Το πρόγραμμα οργανώθηκε πιλοτικά από τα υπουργεία Πολιτισμού και Παιδείας», μας λέει η ζωγράφος Χαρίκλεια Μυταρά, που είχε συμβάλει, μαζί με άλλους ανθρώπους της τέχνης, στην οργάνωσή του. «Είχαμε εργαστεί πολύ γι’ αυτό, κάναμε σεμινάρια σε πολλούς δασκάλους, είδαμε πως υπάρχει πραγματικό ενδιαφέρον. Η δουλειά που έγινε στα σχολεία ήταν πολύ καλή. Ωστόσο, όταν το πρόγραμμα άρχισε να εξακτινίζεται σε περισσότερα σχολεία, κόπηκε για οικονομικούς λόγους. Απευθύνθηκα και στον Πέτρο Τατούλη και στον Γιώργο Βουλγαράκη, αλλά μόνο υποσχέσεις πήρα».

*Η Μελίνα ήθελε να προχωρήσει και το πρόγραμμα «Αιγαίο Αρχιπέλαγος», που είχε στόχο να προβληθεί ο πολιτισμός του Αιγαίου και να προστατευθεί το περιβάλλον του. Δεν πρόλαβε. Σίγουρα όμως μπορεί να ενεργοποιηθεί κι αυτό και όσα άλλα είχε προχωρήσει και σταμάτησαν. Ποτέ δεν είναι αργά. Τα εγκαίνια του νέου Μουσείου της Ακρόπολης, ακριβώς 15 χρόνια μετά το θάνατό της, το αποδεικνύουν.

  • Της ΠΑΡΗΣ ΣΠΙΝΟΥ, ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ / 7 – 01/03/2009
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s