ΕΣΤΕΡ ΝΤΥΦΛΟ: Το νέο πρόσωπο της γαλλικής διανόησης

Αναδείχθηκε πρόσφατα μία από τους 100 στοχαστές με τη μεγαλύτερη επιρροή στον κόσμο

Esther Duflo
Abdul Latif Jameel Professor of Poverty Alleviation and Development Economics
Massachusetts Institute of Technology
Ph.D., MIT
Esther Duflo is a professor of economics at MIT. Her work includes randomized evaluations of policies to promote agricultural productivity in Kenya. She has also examined the impact of women and lower caste members of village councils in India.
Homepage
Telephone: (617) 258-7013
Email: eduflo@mit.edu

John Lichfield | ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 1 Φεβρουαρίου 2009

ΟΛΟΙ ΞΕΡΟΥΝ πώς είναι συνήθως οι παγκοσμίου φήμης Γάλλοι διανοούμενοι. Οι εκπρόσωποι της παλιάς γενιάς, οι οποίοι σπανίζουν σήμερα, σε κοιτάζουν συνήθως με μισόκλειστα μάτια, καπνίζουν αρειμανίως και συχνάζουν στα καφέ της Αριστερής Όχθης. Οι εκπρόσωποι της νεότερης γενιάς έχουν μακριά μαλλιά, φορούν πουκάμισα με ανοιχτό γιακά και συχνάζουν στα στούντιο της τηλεόρασης. Λάθος και στα δύο. Το καινούργιο πρόσωπο του κορυφαίου Γάλλου διανοουμένου είναι αυτό μιας τριανταεξάχρονης γυναίκας η οποία έχει το ευχάριστο αλλά σοβαρό ύφος μιας δασκάλας του δημοτικού και στον ελεύθερο χρόνο της σκαρφαλώνει στα βουνά. Λέγεται Εστέρ Ντυφλό και πρόσφατα συμπεριελήφθη στους 100 σημαντικότερους στοχαστές του πλανήτη (στην 91η θέση). Πριν από δύο εβδομάδες ξεκίνησε την παράδοση διαλέξεων στο Coll ge de France, το Έβερεστ της γαλλικής πνευματικής ζωής.

Η κυρία Ντυφλό είναι η νεαρότερη γυναίκα που έχει κληθεί να δώσει διαλέξεις σε αυτό το υψηλού κύρους ίδρυμα στην καρδιά της Αριστερής Οχθης, στο Coll ge de France. Η εισαγωγική ομιλία της αποτέλεσε το πιο «καυτό» γεγονός των ημερών στο Παρίσι. Αρκετές εκατοντάδες άτομα- μεταξύ των οποίων ο πρώην πρωθυπουργός Ντομινίκ ντε Βιλπέν- δεν έφθασαν αρκετά νωρίς και έμειναν απ΄ έξω.

Esther Duflo

Esther Duflo

Η κυρία Ντυφλό είναι «οικονομολόγος της ανάπτυξης», μία από τις μεγαλύτερες ειδικούς στον κόσμο- ίσως η μεγαλύτερη- στην ανάλυση του γιατί τα αναπτυξιακά προγράμματα για τις φτωχές χώρες συχνά αποτυγχάνουν και γιατί μερικές φορές επιτυγχάνουν. Το ακριβές πεδίο της ειδικότητάς της υπάρχει εδώ και λιγότερο από μία δεκαετία. Η ίδια είναι μία από τους επινοητές του. Για ποιον λόγο προσελκύει τόσο την προσοχή; «Σε έναν βαθμό πιστεύω επειδή είναι τόσο ασυνήθιστο ένα τόσο νέο πρόσωπο, και ιδιαίτερα γυναίκα, να κληθεί να δώσει διαλέξεις στο College de France» απαντά. «Υποθέτω ότι ο κόσμος ρωτάει “Ποια είναι αυτή; Γιατί γίνεται τόσος ντόρος;”. Σε έναν βαθμό επίσης νομίζω ότι το θέμα προκαλεί την περιέργεια των ανθρώπων. Γιατί είναι τόσο δύσκολο, παρά τις τόσες προσπάθειες που γίνονται, να βοηθήσουμε τους ανθρώπους να ξεφύγουν από τη φτώχεια τους;».

«Επιστημονική» εξέταση

Η κυρία Ντυφλό δεν είναι μια θεωρητικός της αφαίρεσης, όπως συνήθως θεωρείται ότι είναι οι Γάλλοι διανοούμενοι. Διερευνά με εξονυχιστική λεπτομέρεια τα πρακτικά, μικρά πράγματα που μπορεί να κάνουν τη διαφορά όταν προσπαθεί κανείς να βελτιώσει τις ζωές των φτωχότερων εκ των φτωχών. Για παράδειγμα, όχι να λέμε μόνο «εκπαίδευση» αλλά να εξασφαλίζουμε ότι οι μαθητές και οι δάσκαλοί τους πηγαίνουν στο σχολείο. (Απάντηση: μικρά κίνητρα, όπως τα δωρεάν γεύματα ή οι στολές, μπορούν να αλλάξουν ριζικά τη σχολική φοίτηση στις φτωχές χώρες.)

Η κυρία Ντυφλό έχει κυρίως αναπτύξει και προωθήσει την έννοια της «επιστημονικής» εξέτασης των προγραμμάτων εναντίον της φτώχειας- τι λειτουργεί και τι δεν λειτουργεί αλλά επίσης, και πιο σημαντικό, γιατί ορισμένα πράγματα λειτουργούν και άλλα όχι. Πιστεύει- και έχει αποδείξει- ότι η αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων εναντίον της φτώχειας μπορεί να εξεταστεί με «τυχαίες δοκιμές» κατά τον ίδιο τρόπο με τον οποίο οι φαρμακευτικές εταιρείες δοκιμάζουν τα φάρμακα.

Η Εστέρ Ντυφλό διεξάγει το μεγαλύτερο μέρος των ερευνών της όχι τόσο στα κυβερνητικά αρχεία και στις πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες όσο σε χωριά στην Ινδία, στην Γκάνα ή στην Κένυα. Ανήκει στην Αριστερά και έχει ζήσει το μεγαλύτερο μέρος των δέκα τελευταίων χρόνων στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου είναι καθηγήτρια στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ). Πριν από τρία χρόνια ίδρυσε το Ρoverty Αction Lab με στόχο να θέσει τις ιδέες της σε πράξη. Πέρυσι η Παγκόσμια Τράπεζα ενσωμάτωσε θεωρίες που αναπτύχθηκαν από την «τυχαία δοκιμή» σε 87 προγράμματά της. «Μερικά από αυτά που αποδεικνύουμε μπορεί να φαίνονται προφανή, έχουμε όμως να κάνουμε με προκαταλήψεις» δηλώνει η καθηγήτρια. «Πολλές ανθρωπιστικές οργανώσεις, π.χ., πιστεύουν ότι δεν πρέπει οι άνθρωποι να δωροδοκούνται για να βελτιώσουν την ίδια την υγεία τους».

«Έχουμε κάνει δοκιμές σε διάφορες χώρες που δείχνουν ότι πολύ περισσότεροι άνθρωποι θα πάρουν,ας πούμε,ένα φάρμακο εναντίον της ταινίας αν τους δώσεις ένα μικρό κίνητρο όπως ένα κιλό φασόλια».

Στρατευμένη διανοουμένη

Η Εστέρ Ντυφλό μεγάλωσε στην Ανιέρ, στα δυτικά του Παρισιού. Ανελίχθηκε ταχύτατα στο γαλλικό εκπαιδευτικό σύστημα και πέρασε στο καθηγητικό σώμα των αμερικανικών ανώτατων ιδρυμάτων συνεργαζόμενη έμμεσα με τον διάσημο οικονομολόγο Τζέφρι Σαξ σε ένα ερευνητικό πρόγραμμα στη Ρωσία. Στη Μασαχουσέτη συνεργάστηκε με τον καθηγητή του ΜΙΤ Αμπιτζίτ Μπανερτζί, έναν από τους πρωτεργάτες της οικονομίας της ανάπτυξης. Οπως λέει ο κ. Μπανερτζί, θεωρίες της οικονομίας της ανάπτυξης και πρακτική γνώση των προγραμμάτων βοήθειας υπήρχαν και πριν από την κυρία Ντυφλό. Αυτή όμως ήταν η πρώτη που τις συνδύασε συστηματικά εφαρμόζοντας τις οικονομικές γνώσεις για να ανακαλύψει τι δεν πήγαινε καλά και να προσαρμόσει τις πολιτικές.

Στρατευμένη διανοουμένη, η κυρία Ντυφλό έχει μακρά ιστορία στη Γαλλία. Το πνευματικό της έργο και η ιδεολογία της είναι για αυτήν το ίδιο πράγμα. Νόμιζε ότι θα γινόταν ιστορικός και θα δούλευε εθελοντικά σε ανθρωπιστικά προγράμματα στον ελεύθερο χρόνο της. Έγινε οικονομολόγος, λέει, όταν κατάλαβε ότι ίσως έτσι θα μπορούσε να συνδυάσει το «ακαδημαϊκό της χάρισμα» με τον «αγώνα εναντίον της φτώχειας». Στον ελεύθερο χρόνο της τρέχει ώστε να διατηρείται σε φόρμα για το άλλο μεγάλο πάθος της: την αναρρίχηση στις Άλπεις.

Στην εναρκτήρια ομιλία της η κυρία Ντυφλό φαινόταν συνεσταλμένη, ακόμη και σε δέος: μια μικροσκοπική γυναίκα με μαύρο ταγέρ και κόκκινη μπλούζα. Οι καθηγητές του Coll ge de France- γκριζομάλληδες άνδρες με καφέ σακάκια- είχαν γεμίσει τις μπροστινές σειρές.

Η κυρία Ντυφλό δεν είναι ρήτορας, αλλά όταν έφθασε στην ουσία του θέματός της ήταν καθηλωτική, ακόμη και εμπνευσμένη. Παρά τα δισεκατομμύρια που ρίχνονται στην «ανάπτυξη», είπε, η απελπιστική φτώχεια ανθεί. Συνήθως προτείνονται δύο λύσεις: είτε εγκαταλείψτε την προσπάθεια και βασιστείτε στην αγορά είτε προσθέστε μερικά ακόμη δισεκατομμύρια. Η κυρία Ντυφλό πιστεύει σε έναν «τρίτο δρόμο»: να κάνουμε τα προγράμματα για την καταπολέμηση της φτώχειας να λειτουργούν καλύτερα.

Αντί να επιβάλλουν αφηρημένες θεωρίες, είπε, οι οικονομολόγοι θα πρέπει να πιστέψουν στις «επιστημονικές» ικανότητές τους. Θα πρέπει όμως να είναι και περισσότερο «σεμνοί» και να βγουν περισσότερο στον κόσμο. Θα πρέπει, λέει, να μετατρέψουν την «άχαρη επιστήμη» σε μια επιστήμη ανθρώπινη, «γενναιόδωρη» και αποφασισμένη να κάνει τη διαφορά.

  • Les Ιntellectuels

Η εποχή που οι γάλλοι διανοούμενοι όπως ο ΖανΠολ Σαρτρ και η Σιμόν ντε Μποβουάρ (φωτογραφία) αποτελούσαν το κέντρο της προσοχής στις μπρασερί της Αριστερής Οχθης έχει παρέλθει. Ελάχιστοι διανοούμενοι θα μπορούσαν σήμερα να αντέξουν οικονομικά τα ενοίκια των διαμερισμάτων του Μονπαρνάς και του Σεν-Ζερμένντε-Πρε.

Ο Σαρτρ (1905-1980) εξακολουθεί να αποτελεί για πολλούς το αρχέτυπο του γάλλου διανοουμένου ιδεολόγου. Αντι-μπουρζουά, αντι-καπιταλιστής και αντιιμπεριαλιστής, τα αποφθέγματα του «υπαρξισμού» του- δεν υπάρχουν απόλυτες αλήθειες, κάθε άτομο πρέπει να βρει τον δικό του δρόμο για την «ελευθερία»- έχουν γίνει ξανά της μόδας μεταξύ των ριζοσπαστών καθηγητών πανεπιστημίου στην Αμερική, μια χώρα την οποία απεχθανόταν.

Η σύντροφός του Σιμόν ντε Μποβουάρ (1908-1986) επηρέασε γενεές νεαρών γυναικών σε όλον τον κόσμο με το Δεύτερο φύλο που δημοσιεύτηκε το 1949. Το ζευγάρι είχε μια παράξενη και θυελλώδη σχέση. Δεν παντρεύτηκαν ποτέ αλλά τελικά τάφηκαν μαζί.

Η κατ΄ εξοχήν εικόνα του πιο σύγχρονου και επικοινωνιακού γάλλου διανοουμένου ενσαρκώνεται στο πρόσωπο του 60χρονου Μπερνάρ-Ανρί Λεβί, ο οποίος προσελκύει τα βλέμματα κυρίως στην τηλεόραση και στην εβδομαδιαία στήλη του στο περιοδικό «Le Ρoint». Ο κ. Λεβί προκάλεσε την αριστερή συναίνεση της γαλλικής πνευματικής ζωής με το βιβλίο του La barbarie visage humaine (Η βαρβαρότητα με ανθρώπινο πρόσωπο). Εκτοτε έχει εξελιχθεί – ανάλογα με την οπτική γωνία που προτιμάτε- σε θαρραλέο και στρατευμένο ή ματαιόδοξο και αυτάρεσκο επικριτή της τυραννίας και της καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τη Βοσνία ως το Αφγανιστάν.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s