Νατάλια Εστεμίροβα: «Ελευθερία έκφρασης ή θάνατος;»

Του ΝΙΚΟΥ ΚΑΤΖΗΛΑΚΗ

«Κοντά στην Αννα έμαθα πρωτίστως να μη διηγούμαι απλώς τον πόνο ενός ανθρώπου, αλλά να προσπαθώ να τον βοηθήσω», διατείνεται η Νατάλια Εστεμίροβα, στενή φίλη και συνεργάτις της Αννας Πολιτκόφσκαγια, με αφορμή την έναρξη της δίκης για τη δολοφονία της Ρωσίδας δημοσιογράφου. «Δεν πιστεύω ότι η έρευνα για τον φόνο της Αννας έγινε σωστά, πρώτα και κύρια διότι οι εκτελεστές δεν βρίσκονται στο δικαστήριο», μας λέει, απαισιόδοξη για την έκβαση μιας υπόθεσης, η έρευνα της οποίας «δεν θα ολοκληρωθεί δημοσίως τα αμέσως επόμενα χρόνια», υπογραμμίζει.

«Ελάχιστοι δημοσιογράφοι στη Ρωσία αποφασίζουν να πουν την αλήθεια. Μπορεί να γίνεις στόχος εκδίκησης όχι μόνο για την κριτική σου ενάντια στις πολιτικές των Αρχών, αλλά και λόγω παραβίασης συμφερόντων τοπικών αξιωματούχων και επιχειρηματιών…»

Ως πρώτη τιμώμενη με το βραβείο που φέρει το όνομα της νεκρής φίλης της, ως εργαζόμενη η ίδια πάνω από μια δεκαετία για την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τσετσενία, όπου καθημερινά ερευνά δεκάδες υποθέσεις εξαφανίσεων, εκτελέσεων και απαγωγών, η Νατάλια Εστεμίροβα σκιαγραφεί με μελανά χρώματα την κατάσταση στην περιοχή, όπου «οι βομβαρδισμοί και οι μαζικές εκκαθαρίσεις πληθυσμού ανήκουν στο παρελθόν όχι επειδή οι αρχές έχουν γίνει ευγενέστερες ή δικαιότερες αλλά επειδή ο στόχος έχει επιτευχθεί – στην Τσετσενία έχει εγκαθιδρυθεί δικτατορία». Και είναι μια κατάσταση για την οποία, όπως υποστηρίζει, υπάρχει σοβαρό πρόβλημα αντιμετώπισης αφού οι Ρώσοι δημοσιογράφοι έχουν πάντα δίλημμα όσον αφορά τη δημοσίευση της αλήθειας, «ελευθερία της έκφρασης ή θάνατος», μια και η δολοφονία της Αννας Πολιτκόφσκαγια δεν βελτίωσε τις συνθήκες εργασίας των Ρώσων εκπροσώπων του Τύπου.

Τσετσενία υπό καταπίεση…
  • Κυρία Εστεμίροβα, ο θάνατος της Αννας Πολιτκόφσκαγια και τα γεγονότα που ακολούθησαν, βελτίωσαν καθόλου τη ζωή του τσετσενικού λαού και των ανθρώπων των ανθρωπιστικών οργανώσεων στην περιοχή;

«Μετά τον Οκτώβριο του 2006 η ζωή στην Τσετσενία έχει πραγματικά αλλάξει, γεγονός που έχει σημειωθεί από δυτικούς και Ρώσους δημοσιογράφους. Η κατάσταση έχει σταθεροποιηθεί, αλλά θα ήταν λάθος να πούμε ότι έχει βελτιωθεί. Το Γκρόζνι δεν βομβαρδίζεται πλέον, οι μαζικές εκκαθαρίσεις πληθυσμού ανήκουν στο παρελθόν αλλά όχι επειδή οι αρχές έχουν γίνει ευγενέστερες ή δικαιότερες. Για άλλο λόγο. Ο στόχος όλων αυτών των πράξεων έχει επιτευχθεί – στην Τσετσενία έχει εγκαθιδρυθεί δικτατορία. Η βούληση του λαού καταπιέζεται απόλυτα. Κανείς δεν τολμά να διαμαρτυρηθεί όχι μόνο κατά του προέδρου αλλά και οποιουδήποτε μικρότερου αφεντικού. Η συνταγματική τάξη δεν έχει αποκατασταθεί. Μόνο η προσωπολατρία του προέδρου της Τσετσενικής Δημοκρατίας -τον οποίο διάλεξε ο Πούτιν- βρίσκεται σε ισχύ. Οι άνθρωποι σήμερα κάνουν εκκλήσεις για βοήθεια και προστασία όχι στην εισαγγελία ή τους αξιωματούχους αλλά απευθείας στον πρόεδρο, όπως πριν καιρό έγραφαν στον Στάλιν. Πολύ συχνά είναι δύσκολο να πείσεις τους ανθρώπους να προστατέψουν τα δικαιώματά τους χρησιμοποιώντας τον νόμο, χωρίς να προσπαθήσουν να βρουν μέσο στον Ράμζαν. Η πεποίθηση ότι μόνο η βούληση του Καντίροφ μετράει επιβάλλεται επίσης από τα πολλά πορτρέτα του σε ολόκληρη την Τσετσενία, τις αιφνίδιες και συχνά ακατανόητες αλλαγές προσώπων στην κυβέρνηση και τη δεδηλωμένη υποστήριξη του Κρεμλίνου. Ρώσοι και μερικές φορές δυτικοί δημοσιογράφοι βλέπουν επιφανειακές αλλαγές στο Γκρόζνι και τις πιστώνουν στον Καντίροφ. Αλλά ο Καντίροφ δεν είναι για να εκθειάζεται, ούτε και για την ανοικοδόμηση του Γκρόζνι, για την οποία εργάστηκαν άνθρωποι μέρα νύχτα, χρησιμοποιώντας συχνά πρωτόγονες τεχνικές, για λίγα ή και καθόλου χρήματα. Αλλά οι πολυκατοικίες που χτίστηκαν στο Γκρόζνι τελευταία παραμένουν κενές, τα διαμερίσματα είναι τόσο ακριβά που μόνο πλούσιοι μπορούν να μείνουν. Και πολλοί από όσους έχασαν τα σπίτια τους κατά τον πόλεμο, ή δεν έχουν καταστραφεί οικονομικά εξαιτίας του πολέμου, ζουν ακόμη σε άθλιες συνθήκες».

  • Δεν ανακουφίζονται από τη δράση των ανθρωπιστικών οργανώσεων που εδρεύουν εκεί;

«Στην Τσετσενία υπάρχουν πολλές οργανώσεις που αυτοαποκαλούνται “ανθρωπίνων δικαιωμάτων”. Αλλά δεν τολμούν να υπερασπιστούν ούτε και το δικαίωμα των ιδίων στην ελευθερία της έκφρασης. Και εγκρίνουν όλες τις κινήσεις του Καντίροφ».

Αυτολογοκρισία…

  • Πώς αντιμετωπίζουν οι δημοσιογράφοι σε Ρωσία και Τσετσενία την περίπτωση Πολιτκόφσκαγια; Ως παράδειγμα προς μίμηση ή ως παράδειγμα προς αποφυγή; Αυτολογοκρίνονται οι δημοσιογράφοι φοβούμενοι ότι θα έχουν την ίδια μοίρα και με τι συχνότητα;

«Μόνο πολύ λίγοι δημοσιογράφοι στη Ρωσία αποφασίζουν να πουν την αλήθεια για όσα βλέπουν και γνωρίζουν. Οι θάνατοι πολλών δημοσιογράφων -όχι μόνο της Αννας Πολιτκόφσκαγια- θέτουν στους υπόλοιπους το δίλημμα: ελευθερία της έκφρασης ή θάνατος; Μπορεί να γίνεις στόχος εκδίκησης όχι μόνο για την κριτική σου ενάντια στις πολιτικές των αρχών, αλλά και λόγω παραβίασης των συμφερόντων τοπικών αξιωματούχων και επιχειρηματιών».

  • Τι αποκομίσατε από την κοντινή επαφή και τη φιλία που είχατε ως άνθρωπος και ως δημοσιογράφος;

«Για μένα η φιλία και οι κοινές δράσεις με την Αννα Πολιτκόφσκαγια είχαν τεράστια σημασία. Οντως, έχω μάθει πολλά από αυτή και πρωτίστως να μη διηγούμαι απλώς τον πόνο ενός ανθρώπου, αλλά να προσπαθώ να βοηθήσω αυτόν τον άνθρωπο».

  • Συμφωνείτε με όσους υποστηρίζουν ότι ο πραγματικός εκτελεστής της Πολιτκόφσκαγια δεν βρίσκεται εντός δικαστηρίου; Κάποιοι συνάδελφοί της στην εφημερίδα «Νοβάγια Γκαζέτα» πιστεύουν ότι δολοφονήθηκε από ομάδες που ήθελαν να βοηθήσουν το Κρεμλίνο τη δεδομένη περίοδο. Συμφωνείτε; Πιστεύετε ότι θα αποδοθεί ποτέ δικαιοσύνη για τη δολοφονία της;

«Μπορώ μόνο να σας πω ότι έχω κι εγώ τις ίδιες ερωτήσεις. Δεν πιστεύω ότι η έρευνα για τον φόνο της Αννας έγινε σωστά, πρώτα και κύρια διότι οι εκτελεστές δεν βρίσκονται στο δικαστήριο. Και δεν πιστεύω ότι η έρευνα θα ολοκληρωθεί, τουλάχιστον δημοσίως, στα αμέσως επόμενα χρόνια». *

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 20/12/2008

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s