ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΛΑΪΟΥ (1941-2008)

Το τηλέφωνο χτύπησε την περασμένη Τετάρτη στο γραφείο του υπεύθυνου γραφείου Τύπου της Ακαδημίας Αθηνών, Ιωάννη Σκαρέντζου. Ηταν η Αγγελική Λαΐου, από τη Νέα Υόρκη όπου νοσηλευόταν τον τελευταίο καιρό, πάσχοντας από καρκίνο. Ηθελε να τον πληροφορήσει πως της έχει απομείνει ελάχιστος χρόνος ζωής, 2-3 μέρες ακόμα, κι ότι επιθυμία της είναι να ταφεί στην Αθήνα. Γι’ αυτό του ζήτησε να συνεννοηθεί με τον γιο της. Μετά τον αποχαιρέτησε. Ξημερώματα της Παρασκευής αυτή η φωτισμένη γυναίκα με την ισχυρή προσωπικότητα έκλεισε τα μάτια της για πάντα. Ηταν 67 ετών.

Αγγελική Λαΐου: μόλις η δεύτερη γυναίκα που εξελέγη μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, μετά τη Γαλάτεια Σαράντη και πριν την Κική Δημουλά

Καθηγήτρια της Βυζαντινής Ιστορίας στο Χάρβαρντ, πολυγραφότατη, η Αγγελική Λαΐου ήταν μόλις η δεύτερη γυναίκα (μετά τη συγγραφέα Γαλάτεια Σαράντη) που έγινε δεκτή, το 1998, στην Ακαδημία Αθηνών. Ούτε η επιλογή αυτή ήταν τυχαία ούτε και η διεθνής φήμη της επιστημονικής της επάρκειας. Σπουδαία βυζαντινολόγος, η Λαΐου θα μείνει στη μνήμη μας περισσότερο μ’ αυτή της την ιδιότητα, παρά για τη σύντομη (6μηνη) θητεία της, το 2000 ,στο υπουργείο Εξωτερικών, ως υφυπουργός (με υπουργό τον Γιώργο Παπανδρέου), αρμόδια κυρίως για θέματα του απόδημου ελληνισμού, επί κυβέρνησης Κώστα Σημίτη.

Η Αγγελική Λαΐου είχε γεννηθεί στην Αθήνα το 1941. Τελείωσε το γυμνάσιο στο Κολλέγιο Αθηνών και σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και μετά στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Brandeis. Αργότερα έκανε μεταπτυχιακές σπουδές καθώς και το διδακτορικό της στο Χάρβαρντ, με ειδίκευση στη Βυζαντινή Ιστορία. Από το 1981 θήτευσε στο ίδιο πανεπιστήμιο ως τακτική καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας. Την περίοδο 1985-88 διετέλεσε πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας του Χάρβαρντ κι από το 1989 έως το ’98 διευθύντρια του ερευνητικού κέντρου Βυζαντινών Σπουδών Dumbarton Oaks, το οποίο θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα βυζαντινών σπουδών στον κόσμο. Στην Αμερική διηύθυνε επίσης δύο μουσεία (Βυζαντινής και Προ-Κολομβιανής Τέχνης) και τρεις βιβλιοθήκες.

Ως επισκέπτρια καθηγήτρια δίδαξε και σε άλλα αμερικανικά πανεπιστήμια, αλλά και σε ακαδημαϊκά ιδρύματα και πανεπιστήμια της Ευρώπης. Εκτός από την Ιστορία του Βυζαντίου, είχε κατά καιρούς διδάξει Ιστορία της νεότερης Ελλάδας, Ιστορία της δυτικής Ευρώπης στη διάρκεια του Μεσαίωνα και Βαλκανική Ιστορία των νεότερων χρόνων. Η μέθοδος διδασκαλίας άλλωστε πάντα την απασχολούσε. Χαρακτηριστικό το απόσπασμα από κείμενο που είχε γράψει στην Περιοδική Εκδοση της Γενναδίου Βιβλιοθήκης, αποχαιρετώντας τον μεγάλο βυζαντινολόγο Στίβεν Ράνσιμαν: «Ετυχε να βρισκόμαστε μαζί, επισκέπτες σε ένα αμερικανικό πανεπιστήμιο κάπου στο γεωγραφικό κέντρο της Αμερικής. Οι φοιτητές που άκουγαν τις διαλέξεις μας ήταν όλοι προπτυχιακοί, έξυπνα παιδιά, αλλά με ελάχιστες γνώσεις περί Βυζαντίου. Ο Ράνσιμαν τους μάγεψε (…) Είναι πολύ δύσκολο να συναρπάσει κανείς ένα τέτοιο ακροατήριο με τέτοια θέματα». Μια από τις θέσεις της ήταν επίσης ότι ο διχασμός ανάμεσα στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και το Βυζάντιο δεν διδάσκεται στα σχολεία με τον καλύτερο τρόπο: «Δεν μαθαίνουμε και δεν θέλουμε να παραδεχτούμε ότι μεγάλο μέρος από το πνεύμα των αρχαίων διασώθηκε από τους πατέρες της Εκκλησίας και πολλά αρχαία κείμενα σώθηκαν χάρη στους Βυζαντινούς», είχε σχολιάσει σε συνέντευξή της στο «Βήμα».

Αξιολογότατο ήταν το επιστημονικό έργο της Αγγελικής Λαΐου: «Διπλωματική και πολιτική Ιστορία του Βυζαντίου», «Ιστορία της αγροτικής κοινωνίας στο Βυζάντιο», «Οικογενειακοί θεσμοί και θέση της γυναίκας στο Βυζάντιο». Σημαντικότατη ήταν η συμβολή της στον γενικό συντονισμό 36 ερευνητών για τη συγγραφή του τεράστιου συνθετικού, τρίτομου έργου «Οικονομική Ιστορία του Βυζαντίου», στα ελληνικά και στα αγγλικά.

Πώς βρέθηκε αυτή η γυναίκα στην πολιτική; Είχε αποδεχτεί πρόταση του Κώστα Σημίτη να συμμετάσχει στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας στις εκλογές του Απριλίου 2000. Τον Νοέμβριο του 2000 παραιτήθηκε από τη θέση της υφυπουργού (πηγές έλεγαν τότε ότι είχε δυσαρεστηθεί από τη συρρίκνωση των αρμοδιοτήτων της, λόγω των πρωτοβουλιών που έπαιρνε χωρίς να την ενημερώνει ο τότε υπουργός Εξωτερικών Γ. Παπανδρέου) και το 2002 παραιτήθηκε και από τη θέση της βουλευτού Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ, αναφέροντας σε επιστολή της προς τον τότε πρωθυπουργό Κ. Σημίτη ότι όσα θα μπορούσε να προσφέρει «δεν εξαρτώνται αναγκαστικά από το βουλευτικό αξίωμα».

Η Αγγελική Λαΐου υπήρξε σύζυγος του πρώην προέδρου της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, Σταύρου Θωμαδάκη.

Για τον θάνατό της ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Γιώργος Παπανδρέου εξέφρασε τη θλίψη του, αναφέροντας μεταξύ άλλων: «Στην πορεία της στον πανεπιστημιακό χώρο, στις ΗΠΑ, την Ευρώπη και τη χώρα μας, σε καιρούς δύσκολους, πέτυχε υψηλούς στόχους κι άνοιξε δρόμους για τις γυναίκες σ’ ολόκληρο τον κόσμο».

Η κηδεία της δεν έχει οριστεί ακόμα. Ηδη χθες γίνονταν στο ελληνικό προξενείο της Νέας Υόρκης όλες οι απαραίτητες διαδικασίες ενόψει της μεταφοράς της σορού της στην Αθήνα -πιθανότατα αύριο. Η επιθυμία της είναι να ταφεί στον οικογενειακό της τάφο στο νεκροταφείο Καισαριανής.

ΝΑΤΑΛΙ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 15/12/2008

«Εφυγε» η Αγγελική Λαΐου

Πέθανε στις ΗΠΑ η διεθνούς φήμης βυζαντινολόγος

«Εφυγε» η Αγγελική Λαΐου

Διεθνούς φήμης βυζαντινολόγος, η Αγγελική Λαΐου άφησε την τελευταία της πνοή σε νοσοκομείο των Ηνωμένων Πολιτειών όπου νοσηλευόταν.

Η Αγγελική Λαΐου υπήρξε ακαδημαϊκός, καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας στο Χάρβαρντ και άφησε πίσω της πλούσιο συγγραφικό έργο, εστιασμένο στους οικονομικούς και κοινωνικούς θεσμούς του Βυζαντίου αλλά και στην ιστορία των γυναικών και της οικογένειας.

Η Αγγελική Λαΐου σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και στη συνέχεια υποστήριξε τη διδακτορική της διατριβή στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, με ειδίκευση στη Βυζαντινή Ιστορία. Το 1981 ανακηρύχθηκε καθηγήτρια στο Χάρβαρντ, ενώ από το 1985 έως το 1988 διετέλεσε πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας του Χάρβαρντ. Ηταν από τις πρώτες γυναίκες που βρέθηκαν στους κόλπους της Ακαδημίας Αθηνών, μαζί με τη Γαλάτεια Σαράντη και την Κική Δημουλά, αφού το 1988 εξελέγη τακτικό μέλος της.

Από τα πρόσφατα έργα της στα ελληνικά υπήρξε η «Οικονομική Ιστορία του Βυζαντίου. Από τον 7ο ως τον 15ο αιώνα», στο οποίο είχε τη γενική εποπτεία και είχε εκδοθεί από το ΜΙΕΤ. Επίσης στο ΜΙΕΤ κυκλοφόρησε το 1987 το βιβλίο της «Η αγροτική κοινωνία στην ύστερη βυζαντινή εποχή», το οποίο βασίστηκε σε απογραφές των περιουσιακών στοιχείων λαϊκών και εκκλησιαστικών γαιοκτημόνων. Το 1995 τιμήθηκε με το παράσημο «Ταξιάρχης του Τάγματος της Τιμής». Στις εκλογές του 2000 εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής Επικρατείας με το ψηφοδέλτιο του ΠΑΣΟΚ και ανέλαβε για πρώτη φορά κυβερνητικό αξίωμα. Ήταν παντρεμένη και έχει ένα γιο.

ΠΑΣΑΜΙΧΑΛΗ ΕΛΠΙΔΑ, Ελεύθερος Τύπος, Δευτέρα, 15.12.08

Eφυγε από τη ζωή η Αγγελική Λαΐου

«Έβγαλε» το Βυζάντιο από το «σκοτάδι»

«Το Βυζάντιο είναι κάτι το ξεχωριστό, αλλά δεν είναι κάτι το εξωτικό». Η διεθνούς φήμης βυζαντινολόγος, καθηγήτρια στο Χάρβαρντ και ακαδημαϊκός, Αγγελική Λαΐου, που «έβγαλε» με το έργο της το Βυζάντιο από το «σκοτάδι», πέθανε σε ηλικία 67 ετών. Εξέπνευσε την Πέμπτη το βράδυ σε νοσοκομείο της Νέας Υόρκης όπου νοσηλευόταν με καρκίνο.

Ήδη γίνονται προσπάθειες για να επισπευσθούν οι διαδικασίες, ώστε η σορός της Αγγελικής Λαΐου να βρίσκεται την Τρίτη στην Ελλάδα. Τότε θα αποφασιστούν και οι λεπτομέρειες της κηδείας της. Επιθυμία της ήταν να ταφεί στο νεκροταφείο της Καισαριανής, όπου υπάρχει ο οικογενειακός τάφος των γονιών της.

Ο πρόωρος θάνατος της Αγγελικής Λαΐου είναι μια μεγάλη απώλεια για την επιστήμη και τις βυζαντινές σπουδές, τον δημόσιο βίο αλλά και την πολιτική (βουλευτής Επικρατείας το 2000, υφυπουργός Εξωτερικών στην τελευταία κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ).

Απώλεια είναι και για την Ακαδημία Αθηνών, της οποίας υπήρξε μέλος από το 1988. Η εκλογή της στην Ακαδημία, μαζί με της Γαλάτειας Σαράντη και της Κικής Δημουλά αργότερα, έφερε ρωγμή στον συντηρητισμό του ιδρύματος που μέχρι τότε δεν δεχόταν στους κόλπους του γυναίκες.

Τα έργα της, δεκτά από τους μεγαλύτερους διεθνείς εκδοτικούς οίκους, αποτελούν αναφορά για την Ιστορία του Βυζαντίου, το οποίο έβλεπε όχι συνυφασμένο με τον σκοταδισμό ή ως εχθρό του αρχαίου ελληνικού πνεύματος.

Μνημειώδες για τη μελέτη του βυζαντινού κόσμου είναι το τετράτομο έργο «Οικονομική Ιστορία του Βυζαντίου. Από τον 7ο έως των 15ο αιώνα», στο οποίο είχε τη γενική εποπτεία – έκδοση το ΜΙΕΤ όπως και η μελέτη της «Η αγροτική κοινωνία στην ύστερη βυζαντινή εποχή», βασισμένη σε απογραφές περιουσιακών στοιχείων λαϊκών και εκκλησιαστικών γαιοκτημόνων.

Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα είχαν επίκεντρο τους οικονομικούς και κοινωνικούς θεσμούς του Βυζαντίου, την οικογένεια και τη γυναίκα («Οικογενειακοί θεσμοί και η θέση της γυναίκας στο Βυζάντιο»).

Γεννημένη στην Αθήνα το 1941, μετά τις σπουδές της στην Αθήνα, απέκτησε διδακτορικό δίπλωμα στο Χάρβαρντ, όπου το 1981 εξελέγη καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας και διετέλεσε πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας (1985 – 1988).

Μεταξύ 1989 και 1998 διηύθυνε ένα από τα σημαντικότερα ερευνητικά κέντρα στον κόσμο για το Βυζάντιο, το «Dumbarton Οaks». Επίσης δίδαξε ως επισκέπτρια καθηγήτρια και σε άλλα, αμερικανικά και ευρωπαϊκά, πανεπιστήμια.

Τιμήθηκε το 1996 με τον Ταξιάρχη του Τάγματος και της Τιμής. «Υπήρξε μια κορυφαία επιστήμονας», δήλωσε ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Γιώργος Παπανδρέου, προσθέτοντας: «Είχα την τιμή να συνεργαστώ μαζί της όταν, μετά τις εκλογές του 2000 εξελέγη βουλευτής Επικρατείας, ανέλαβε καθήκοντα υφυπουργού Εξωτερικών, προσφέροντας σημαντικό έργο».

ΔΗΜΗΤΡΑ ΡΟΥΜΠΟΥΛΑ, ΕΘΝΟΣ, 15/12/2008

Advertisements

3 responses to “ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΛΑΪΟΥ (1941-2008)

    • Ήταν μια σπουδαία γυναίκα, σοβαρή επιστήμονας και διακριτική στη ζωή της. Κρίμα που φεύγουν νωρίς οι ωραίοι άνθρωποι!

  1. Μόλις σήμερα πληροφορήθηκα τὸν θάνατό της, ἀναζητῶντας την στὸ διαδίκτυο, ἀφ’ οὖ την εῑδα στὴν ἐκπομπὴ «Στὰ ἄκρα» τῆς Βίκυς Φλέσσα. Ὅπως ὅλοι οἹ καλοπροαίρετοι καὶ ἀληθινὰ μορφωμένοι ἄνθρωποι, ἔτρεφε μεγάλη ἀγάπη καὶ θαυμασμὸ γιὰ τὴν ἔνδοξη ἀνατολικὴ Ρωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία ΜΑΣ. Εἴθε ὁ Τριαδικὸς Θεὸς ποὺ Ὀρθοδόξως ἐπίστευε καὶ ἐλάτρευε στὴν ἐδῶ ζωὴ νά την ἀναπαύῃ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s