Μελίνα Μερκούρη [3]

Η Στέλλα, η Ιλια και η Φαίδρα

Στην περίφημη αφίσα της «Στέλλας» του Κακογιάννη, που φιλοτέχνησε ο ζωγράφος και μάστορας της γιγαντοαφίσας Γιώργος Βακιρτζής, μέσα από έντονες εξπρεσιονιστικές πινελιές τονίζεται ο ερωτισμός, η περηφάνια και η μαγκιά της Μελίνας Μερκούρη.

Την ίδια εποχή, οι γάλλοι ομότεχνοί του προτιμούν να προβάλλουν τη φινέτσα και το πάθος της πρωταγωνίστριας με ένα κατακόκκινο μαντίλι στο λαιμό της. Στη γερμανική εκδοχή της αφίσας, όμως, βλέπουμε τη Μελίνα με τον Γιώργο Φούντα να «υποδύονται» την Ντέμπορα Κερ και τον Μπαρτ Λάνκαστερ στη σκηνή με το τολμηρό φιλί στην παραλία, της ταινίας «Οσο υπάρχουν άνθρωποι»…Από τα πρώτα της κινηματογραφικά βήματα η Μελίνα Μερκούρη έγινε σταρ με διεθνή εμβέλεια. Το μύθο της ταξίδεψαν στο εξωτερικό και οι αφίσες των ταινιών της: από τη Νέα Υόρκη, το Λονδίνο, το Παρίσι, τη Ρώμη, ως τη Βαρσοβία, το Μεξικό, το Μπουένος Αϊρες, το Τόκιο. Το επιβεβαιώνει ο ογκώδης, πολυτελής τόμος «Μελίνα. Κυριακή για πάντα» (εκδόσεις «Κέρκυρα») που περιλαμβάνει την πλούσια συλλογή του Γιώργου Πηλιχού. Εκτός από τις κινηματογραφικές αφίσες της Μελίνας από όλο τον κόσμο, η έκδοση περιλαμβάνει τις υποθέσεις των ταινιών όπου πρωταγωνίστησε και κείμενα των Ζυλ Ντασσέν, Τζακ Λανγκ, Κώστα Γεωργουσόπουλου, Αγγελου Δεληβορριά, Ντένης Βαχλιώτη, Σπύρου Μερκούρη και Γιώργου Πηλιχού.

• Από 15 χώρες

Από το 1999, έπειτα από εντατική έρευνα στο εξωτερικό, ο συλλέκτης συγκέντρωσε 479 αφίσες, αρκετές γνωστών καλλιτεχνών του είδους (Oliveti, Jano, Nistri, Yves Thos, Deseta, Nano, Biffignandi, Freidenreich κ.ά.), που αποτυπώνουν τη λάμψη της Μελίνας στον κινηματογραφικό φακό. Ο αριθμός εντυπωσιάζει: βρήκε 46 αφίσες από 15 διαφορετικές χώρες για το «Ποτέ την Κυριακή» και 82 αφίσες από 16 χώρες για το «Τοπ Καπί», που αποτελούν και τις μεγαλύτερες επιτυχίες της.

Εξπρεσιονιστικές, με πλούσια χρώματα, άλλοτε φωτορεαλιστικές ή με βάση την αντίθεση της διχρωμίας, οι αφίσες αυτές εκφράζουν τα κυρίαρχα ρεύματα της τέχνης και της γραφιστικής της δεκαετίας του ‘50 και του ‘60, αλλά και την ιδιαίτερη κουλτούρα κάθε χώρας.

Συγκλίνουν σε κάτι πολύ απλό και ταυτόχρονα πολύ δύσκολο: προσπαθούν να αποτυπώσουν πάνω στο χαρτί τον έμφυτο ερωτισμό, τη φλόγα, τη γοητεία της Μελίνας. Αυτή τη λάμψη της «ελληνίδας θεάς», που δεν θάμπωσε με το πέρασμα του χρόνου.

Η ιταλική αφίσα της «Στέλλας» έχει την αισθητική τής Τσινετσιτά. Στις αφίσες για την ταινία του Τζόζεφ Λόουζι «Η Τσιγγάνα και ο τζέντλεμαν», η Μελίνα με μαύρα μαλλιά μεταμορφώνεται σε Κάρμεν. Οι αμερικανικές και ευρωπαϊκές αφίσες του «Ποτέ την Κυριακή» έχουν μοντέρνο, λιτό ύφος, αντιθέτως η ιαπωνική δείχνει μια τόσο πληθωρική Μελίνα, που την παραμορφώνει.

Για τη διαφήμιση της «Φαίδρας», οι Αμερικανοί επέλεξαν τη σκηνή που η Μελίνα και ο Αντονι Πέρκινς είναι αγκαλιασμένοι, τα πρόσωπά τους όμως είναι τόσο αφαιρετικά, που σχεδόν δεν διακρίνονται: πρωτοπορία ή πουριτανισμός; Αντιθέτως, στις αφίσες του «Τοπ Καπί» το έντονο βλέμμα της πρωταγωνίστριας προβάλλει, γεμάτο μυστήριο, πάνω από μια βεντάλια. Εν έτει 1969, η αφίσα για τη «Βασίλισα του Σικάγου» του Νόρμαν Τζούισον έχει κάτι από την ψυχεδέλεια και την ποπ διάθεση της εποχής.

«Ακόμα και σε ταινίες που η συμμετοχή της Μελίνας ήταν μικρή, η μορφή της στην αφίσα κυριαρχούσε», επισημαίνει στην έκδοση ο Σπύρος Μερκούρης. Ακόμα κι όταν το πρόσωπό της δεν φαίνεται, αρκεί ένα σύμβολο για να το αναδείξει: στην πολωνική αφίσα του «Ποτέ την Κυριακή» μια γόβα παραπέμπει στα καλλίγραμμα πόδια της.

«Η τέχνη της αφίσας ξαναφέρνει στο νου την ψυχή μιας ταινίας. Παγώνει ένα πλάνο στα μάτια του θεατή και χτυπά μια δυνατή χορδή του έργου», σημειώνει ο Γ. Πηλιχός. Στις αφίσες «καμιά δεν είναι η Μελίνα. Κρατούν, όμως κομμάτια της. Ακόμη και σε εκείνες που δεν απεικονίζεται, βρίσκεις στοιχεία-φετίχ δικά της».

• Της ΠΑΡΗΣ ΣΠΙΝΟΥ,  ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ / 7 – 01/03/2009