Έφυγε από τη ζωή ο θεωρητικός της «σύγκρουσης των πολιτισμών»

Samuel Huntington

Ο ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ της «σύγκρουσης των πολιτισμών», ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Σάμιουελ Χάντινγκτον, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, πέθανε την περασμένη Τετάρτη στη Μασαχουσέτη, σε ηλικία 81 ετών. Ο Σάμιουελ Χάντινγκτον είχε σταματήσει να διδάσκει στο Πανεπιστήμιο αυτό το 2007, έπειτα από 58 συναπτά έτη. Οι έρευνές του στο Χάρβαρντ αφορούσαν την αμερικανική κυβέρνηση, τη στρατιωτική πολιτική, τη στρατηγική και τις σχέσεις μεταξύ αμάχων και στρατιωτικών, τον εκδημοκρατισμό.
Ο Χάντινγκτον θεωρούσε πως στη μεταψυχροπολεμική εποχή οι συγκρούσεις θα δημιουργούνταν λιγότερο από ιδεολογικές τριβές μεταξύ των εθνών και περισσότερο από τις πολιτισμικές και θρησκευτικές διαφορές μεταξύ των πολιτισμών. Τη θέση αυτή είχε υποστηρίξει ιδιαίτερα στο δοκίμιό του «Η σύγκρουση των πολιτισμών», το οποίο δημοσίευσε το 1993 στην επιθεώρηση «Foreign Αffairs». Εντόπιζε σ΄ αυτό «πολιτισμικούς συνασπισμούς» στις δυτικές χώρες, στη Νότια Αμερική, στον μουσουλμανικό κόσμο, στην Αφρική, στις ορθόδοξες χώρες, δίπλα στους «πολιτισμικούς συνασπισμούς» των ινδουιστών, των Γιαπωνέζων και των Κινέζων με την ευρεία έννοια, περιλαμβανομένης δηλαδή της Κορέας και του Βιετνάμ. Το 1996 ανέπτυξε περαιτέρω τη θέση του αυτή στο βιβλίο «Η σύγκρουση των πολιτισμών και ο ανασχηματισμός της παγκόσμιας τάξης», το οποίο μεταφράσθηκε σε 39 γλώσσες (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Τerzo Βooks. [ΤΑ ΝΕΑ, 29/12/2008]

Σ. Χάντινγκτον, το πνεύμα της «σύγκρουσης»

Στη δεκαετία του 1990, όταν η νέα Τάξη Πραγμάτων, ήταν το νούμερο ένα θέμα στη διεθνή ατζέντα, η θεωρία του Σάμιουελ Χάντινγκτον περί συγκρούσεως των πολιτισμών άγγιξε ευαίσθητες χορδές. Ο Αμερικανός καθηγητής Πολιτικών Επιστημών, που δίδαξε επί 58 χρόνια στο Χάρβαρντ, πέθανε σε ηλικία 81 ετών αφήνοντας μια σειρά θεωρητικών αναλύσεων που δίχασαν και προκάλεσαν. Το πιο διάσημο έργο του με τίτλο «Η σύγκρουση των πολιτισμών και ο ανασχηματισμός της παγκόσμιας τάξης» (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Terzo) κυκλοφόρησε το 1996 και συζητήθηκε όσο λίγα. Σύμφωνα με τον Χάντινγκτον, ο κόσμος χωριζόταν σε πολιτισμικές ζώνες βάσει θρησκείας και κατ’ επέκταση κουλτούρας. Η Χριστιανική Δύση χωριζόταν από το Ισλάμ με ένα βαθύ ρήγμα, θεωρία που αναδείκνυε τις ρίζες της θρησκείας ως σημαντικότερες από την επίδραση των ιδεολογιών. Ο «συντηρητικός» Χάντινγκτον (που πολλοί θυμήθηκαν στις 11 Σεπτεμβρίου 2001) βρισκόταν στον αντίποδα του «προοδευτικού» Αμερικανο-Παλαιστίνιου Εντουαρντ Σάιντ, ο οποίος με τη διάσημη θεωρία του περί «Οριενταλισμού» κατηγορούσε τους Δυτικούς για προκατάληψη.

Σύμφωνα με τη θεωρία του Χάντινγκτον υπήρχε και η «ενδιάμεση» ζώνη, στην οποία τοποθετούσε την Ελλάδα, τα ορθόδοξα Βαλκάνια, τη Ρωσία και άλλες χώρες, που ήταν κληρονόμοι του Βυζαντίου. Ο Χάντινγκτον κατηγορήθηκε για υπεροψία και στρεβλή μεθοδολογία, αλλά ο ίδιος υπερασπιζόταν με ορθολογισμό τις θέσεις του. «Οι πολιτισμικές ταυτότητες, οι ανταγωνισμοί και οι συναισθηματικές συμμαχίες δεν θα παίξουν απλώς ένα ρόλο στο μέλλον, αλλά θα ορίζουν τις σχέσεις ανάμεσα στα έθνη».

Το 2004, ο Χάντινγκτον στο βιβλίο του «Ποιοι είμαστε; Οι προκλήσεις απέναντι στην εθνική ταυτότητα της Αμερικής», προκάλεσε νέο γύρο ζωηρών αντιπαραθέσεων καθώς υποστήριζε ότι το κύμα των Μεξικανών μεταναστών υπονόμευε την εθνική συνοχή της αμερικανικής κοινωνίας.

«Ανθρωποι από όλον τον κόσμο μελέτησαν τις ιδέες του και λογομάχησαν γι’ αυτές», σχολιάζει ο καθηγητής στο Χάρβαρντ Χένρι Ροσόφσκι. «Υπήρξε ένας πολιτικός επιστήμων που επηρέασε όσο λίγοι τα τελευταία 50 χρόνια».

ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΧΑΝΤΙΝΓΚΤΟΝ: Ο σταυροφόρος της σύγκρουσης των πολιτισμών

ΕΡΑ/ FΟΤΟRΕΡΟRΤ SΤRUΒ. Ο Σάμιουελ Χάντινγκτον (δεξιά) σε διάλεξη στο Μόναχο της Γερμανίας τον Ιανουάριο του 1999. Αναγορεύθηκε καθηγητής στο Χάρβαρντ σε ηλικία μόλις 23 ετών και προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις, τόσο στο εσωτερικό των ΗΠΑ όσο και στον υπόλοιπο κόσμο, με τις ωμές διατυπώσεις του περί δύναμης. Ειδικά η θεωρία του περί σύγκρουσης των πολιτισμών υιοθετήθηκε από τους νεοσυντηρητικούς στις ΗΠΑ μετά το τρομοκρατικό χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, φέρνοντας σε αντιπαράθεση την αμερικανική πολιτική με φανατικούς ισλαμιστές (επάνω, Πακιστανοί σε διαδήλωση στη Λαχώρη εναντίον αμερικανικής αεροπορικής επιδρομής σε χωριά στην αφγανοπακιστανική μεθόριο τον περασμένο Νοέμβριο)

Απεβίωσε στα 81 του ο Σάμιουελ Χάντινγκτον, εξέχουσα φυσιογνωμία της συντηρητικής Αμερικής, ο οποίος επαναδιατύπωσε ευφυώς το παλαιό ψυχροπολεμικό δόγμα

ΤΟΥ ΑΝ. ΒΙΣΤΩΝΙΤΗ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Τρίτη 30 Δεκεμβρίου 2008

Με τον θάνατο του 81χρονου Σάμιουελ Χάντινγκτον την περασμένη Τετάρτη από καρδιακή ανεπάρκεια εξέλιπε μία από τις πλέον εξέχουσες φυσιογνωμίες της συντηρητικής Αμερικής. Ο καθηγητής Πολιτικών Επιστημών του Χάρβαρντ, όπου δίδαξε για 58 χρόνια, προκάλεσε σε όλη τη διάρκεια της ζωής του ποικίλες αντιδράσεις τόσο στο εσωτερικό των ΗΠΑ όσο και στον υπόλοιπο κόσμο. Χαρισματική προσωπικότητα, ήταν μόλις 23 ετών όταν έγινε καθηγητής σε ένα από τα κορυφαία πανεπιστήμια του κόσμου. Οι φίλοι του είπαν μετά τον θάνατό του ότι ο Χάντινγκτον ανήκε στους επιστήμονες που κατέστησαν σπουδαίο το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Τη γνώμη αυτή ωστόσο δεν συμμεριζόταν, ως φαίνεται, η Εθνική Ακαδημία Επιστημών των ΗΠΑ, όπου ο Χάντινγκτον προτάθηκε δύο φορές για μέλος και απορρίφθηκε και τις δύο. Ο Σερζ Λανγκ μάλιστα, καθηγητής των Μαθηματικών σε ένα άλλο σημαντικό πανεπιστήμιο, το Γέιλ, ηγήθηκε εκστρατείας για να αποτρέψει την εκλογή του και έγραψε ανάμεσα στα άλλα πως το 1968 ο Χάντινγκτον, προκειμένου να υποστηρίξει την άποψή του ότι η Νότια Αφρική του απαρτχάιντ ήταν μια «ικανοποιητική κοινωνία», χρησιμοποίησε «ένα είδος γλώσσας που δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι είναι επιστημονική χωρίς να έχει επιστημονική υπόσταση».

• Η θεωρία που προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων

Υπάρχουν εκατοντάδες συντηρητικοί επιστήμονες στις ΗΠΑ που ανήκουν στην ακαδημαϊκή κοινότητα και τα παραπάνω δεν θα είχαν καμία σημασία αν η θεωρία περί σύγκρουσης των πολιτισμών, που διατύπωσε για πρώτη φορά σε άρθρο του στο περιοδικό «Foreign Αffairs» το 1993 και στη συνέχεια επεξέτεινε σε βιβλίο το οποίο εκδόθηκε το 1996, δεν προκαλούσε θύελλα αντιδράσεων σε όλον τον κόσμο. Όταν πέντε χρόνια αργότερα, στις 11 Σεπτεμβρίου 2001, η Αμερική δεχόταν το τρομοκρατικό χτύπημα στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου, η πολιτική σημασία της θεωρίας του Χάντινγκτον θα ξεπερνούσε τα πλαίσια της δημόσιας συζήτησης. Θα την αξιοποιούσε στο έπακρον η ομάδα των νεοσυντηρητικών που είχε εγκατασταθεί στον Λευκό Οίκο και στόχευε στο να αλλάξει τον χάρτη της Μέσης Ανατολής, να ελέγξει τις υπόλοιπες μουσουλμανικές χώρες και να ασκήσει πίεση στον μεγάλο οικονομικό αντίπαλό της που αναπτυσσόταν με αλματώδεις ρυθμούς: την Κίνα.

Η θεωρία του Χάντινγκτον προκάλεσε έντονες αντιδράσεις όχι απλώς διότι εμφάνιζε μια καινοφανή εκδοχή του συντηρητισμού, αλλά και επειδή σχηματοποιούσε ένα υποθετικό πεδίο συγκρούσεων το οποίο υποκαθιστούσε την ίδια την ουσία της πολιτικής ιστορίας: το ιδεολογικό περιεχόμενο των κοινωνικών συστημάτων. Αφού, όπως υποστήριζε ο Χάντινγκτον, με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου τις ιδεολογικές συγκρούσεις θα αντικαθιστούσαν οι πολιτισμικές, αν αυτό γινόταν αποδεκτό θα μπορούσε κανείς ευκολότατα- εξ ορισμού, θα λέγαμε- να αντικαταστήσει τους εθνικούς χάρτες με πολιτισμικούς αντίστοιχους: τον κινεζικό, τον ιαπωνικό, τον μουσουλμανικό, τον λατινοαμερικανικό, τον ορθόδοξο και πάει λέγοντας. Ακόμη, να ορίσει και περιοχές μεικτών πολιτισμών, για να μην αφήσει απ΄ έξω τις υβριδικές κοινωνίες.

Ο πυρήνας των γεωπολιτικών συγκρούσεων, κατά συνέπεια, διαμορφώνεται από τις σχέσεις των ανεξάρτητων κρατών μεταξύ τους αλλά και των περιοχών που ορίζονται από μια συγκεκριμένη πολιτισμική ταυτότητα. Αξίζει να τονίσουμε ότι η θεωρία αυτή παρουσιάστηκε σχεδόν ταυτοχρόνως με τη θεωρία περί τέλους της Ιστορίας του Φράνσις Φουκουγιάμα, ενός άλλου ηρακλειδέως του νεοσυντηρητισμού. Σήμερα και οι δύο θεωρίες έχουν φυσικά καταρρεύσει. Μια παγκόσμια οικονομική κρίση ήταν ικανή να τις αποδείξει έωλες, με αποτέλεσμα στη Γουόλ Στριτ να αρχίσουν να ξαναδιαβάζουν τον Κέινς και ορισμένοι πιο ριζοσπαστικοί ακόμη και τον Μαρξ.

Ίσως το ειρωνικότερο σχόλιο για τη θεωρία περί σύγκρουσης των πολιτισμών να το διατύπωσε ο Έντουαρντ Σαΐντ, ο οποίος είπε ότι ο Χάντινγκτον προωθεί την ιδέα όχι ενός πολιτισμού εναντίον κάποιου άλλου, αλλά «της Δύσης εναντίον όλων των υπολοίπων».

• Το «έθνος εθνοτήτων» εναντίον των υπολοίπων

Το εντυπωσιακό στην περίπτωση είναι ότι η θεωρία αυτή διατυπώθηκε από τον εκπρόσωπο του κατεστημένου μιας υβριδικής ή πολυπολιτισμικής κοινωνίας, των ΗΠΑ, ενός «έθνους εθνοτήτων». Το διαστρεβλωτικό στοιχείο της συνίσταται στο ότι δεν αντιλαμβάνεται τον πολιτισμό και την κουλτούρα ως πεδίο κατανόησης, αλλά ως πολιτική ιδεολογία η οποία στη συνέχεια μετατρέπεται σε δύναμη σύγκρουσης. Όταν το σκεπτικό είναι τέτοιο τα σχήματα υπεραπλουστεύονται, τα ρεύματα, οι αλληλοδανεισμοί, οι αλληλοεισδύσεις, οι επιρροές και τα σχετικά αγνοούνται ή υποβαθμίζονται, και έτσι αυτό που μένει στο τέλος είναι η θρησκεία ως υπέρβαση της κουλτούρας ή ως υπερβατική κουλτούρα. Ο πολιτισμός παύει να είναι πεδίο έκφρασης και δημιουργίας και μεταβάλλεται σε ιδεολόγημα. Κατά συνέπεια, η εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ εμφανίζεται ως ένοπλη εκπολιτιστική εκστρατεία. Και αναπόφευκτη, αφού συγκρούεται η δημοκρατία με τη δικτατορία. Όταν όμως παλαιότερα σχεδόν όλη η Νότια Αμερική κυβερνιόταν από δικτατορικά καθεστώτα, ο Χάντινγκτον είχε «προειδοποιήσει» πως ο εκδημοκρατισμός αυτών των κοινωνιών θα έπρεπε να γίνει σταδιακά, για να μην ανατραπούν οι γεωπολιτικές ισορροπίες (δηλαδή, για να είναι κανείς ακριβής, να μη θιγούν τα συμφέροντα των μεγάλων αμερικανικών εταιρειών στην περιοχή). Ο Ψυχρός Πόλεμος τελείωσε, ο καπιταλισμός νίκησε, κάποιο νέο σχήμα θα έπρεπε να αναπληρώσει το «τέλος των ιδεολογιών»: ο πόλεμος των πολιτισμών. Τα κράτη θα εξακολουθήσουν να παίζουν τον πρώτο ρόλο στις διεθνείς σχέσεις, αλλά στην παγκόσμια πολιτική αρένα θα συγκρούονται διαφορετικοί πολιτισμοί, λέει ο Χάντινγκτον. Από τη θεωρία του επομένως δεν θα μπορούσαν να λείπουν οι ωμές διατυπώσεις περί δύναμης. Όπως λέει κυνικά στη «Σύγκρουση των πολιτισμών»: «Η Δύση κατέκτησε τον κόσμο όχι εξαιτίας της ανωτερότητας των ιδεών της ή των αξιών ή της θρησκείας της, αλλά εξαιτίας της ανωτερότητάς της να εφαρμόζει την οργανωμένη βία. Αυτό το γεγονός οι Δυτικοί συχνά το ξεχνούν- οι μη Δυτικοί ποτέ».

• «Πρόβλημα το Ισλάμ και όχι ο φονταμενταλισμός»

Άλλες παρατηρήσεις του, υπό το φως μάλιστα των όσων ακολούθησαν και αυτών που συμβαίνουν καθημερινά, ακούγονται όχι δυσοίωνες αλλά χειρότερες και από τα κηρύγματα των θεωρητικών του Ψυχρού Πολέμου: «Τα σύνορα του Ισλάμ είναι ματωμένα,το ίδιο και το εσωτερικό του. Το θεμελιώδες πρόβλημα της Δύσης δεν είναι ο ισλαμικός φονταμενταλισμός. Είναι το ίδιο το Ισλάμ, ένας διαφορετικός πολιτισμός που οι λαοί του είναι πεπεισμένοι για την ανωτερότητα της κουλτούρας τους». Ακόμη και ένας οριενταλιστής θα ωχριούσε μπροστά σε μια τέτοια άποψη.

Ο Χάντινγκτον έγραψε 17 βιβλία. Είναι δύσκολο να προβλέψει κάποιος τι θα μείνει από αυτά. Η θεωρία του περί σύγκρουσης των πολιτισμών απασχόλησε τον κόσμο επί μία και πλέον δεκαετία. Η πολιτική που εφάρμοσαν την τελευταία οκταετία οι ΗΠΑ δημιούργησε τεράστια προβλήματα, όχι μόνο στην υπερατλαντική Δημοκρατία αλλά και στην υπόλοιπη Δύση. Θα έλεγε λοιπόν κανείς ότι ο Χάντινγκτον μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού επαναδιατύπωσε- με πρωτότυπο τρόπο, χωρίς αμφιβολία- το παλαιό ψυχροπολεμικό δόγμα αλλάζοντας ευφυώς τα συμφραζόμενα και κάποιους από τους πρωταγωνιστές.

Σάμιουελ Χάντινγκτον: Ο εισηγητής της «Σύγκρουσης των Πολιτισμών»

Πέθανε ο Σάμιουελ Χάντινγκτον

Ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Σάμιουελ Χάντινγκτον, γνωστός για το αμφιλεγόμενο έργο του «Η Σύγκρουση των Πολιτισμών», πέθανε πριν από λίγες μέρες σε ηλικία 81 ετών, ολοκληρώνοντας μια πορεία πλούσια σε συγγραφική, διδακτική και πολιτική δραστηριότητα.

Γεννημένος το 1927 στη Νέα Υόρκη και διπλωματούχος του Πανεπιστημίου Γέιλ στα 18 του, άρχισε να διδάσκει στο Χάρβαρντ στα 23 και συνέχισε για 58 ολόκληρα χρόνια. Εγραψε ή συμμετείχε στη συγγραφή 17 βιβλίων και 90 άρθρων με θέμα, μεταξύ άλλων, την αμερικανική πολιτική, τον εκδημοκρατισμό, τη στρατιωτική πολιτική, τη στρατηγική, την αναπτυξιακή πολιτική. Υπήρξε επίσης συνιδρυτής της διμηνιαίας σήμερα επιθεώρησης Foreign Policy (Εξωτερική Πολιτική). Η παρουσία του στην πολιτική ζωή των ΗΠΑ δεν ήταν μόνο ακαδημαϊκή: το 1968 συμμετείχε στην προεδρική εκστρατεία του Δημοκρατικού αντιπάλου του Ρίτσαρντ Νίξον, Χιούμπερτ Χάμφρεϊ, ενώ επί προεδρίας Τζίμι Κάρτερ διετέλεσε για δύο χρόνια συντονιστής σχεδιασμού ασφαλείας στο Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας. Διακεκριμένος στη χώρα του, ο Χάντινγκτον έμελλε να γίνει διάσημος στο εξωτερικό χάρη στη «Σύγκρουση των Πολιτισμών». Η θεωρία αυτή, που πρωτοεμφανίστηκε σε ένα άρθρο το 1993 για να εξελιχθεί σε βιβλίο το 1997, περιγράφει το μετα-ψυχροπολεμικό κόσμο ως πεδίο σύγκρουσης όχι μεταξύ ιδεολογικώς αντίθετων κρατών-εθνών, αλλά μεταξύ πολιτισμών, με κύριο σημείο αναφοράς τις θρησκευτικές διαφορές. Η έμφασή του στη θρησκεία, αντί της ιδεολογίας, ως πηγή συγκρούσεων προκάλεσε ευρεία αντιπαράθεση για τις σχέσεις μεταξύ δυτικού και ισλαμικού κόσμου, ιδίως μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. Πέρα από επικρίσεις και διαφωνίες, το βιβλίο αυτό, όπως και το επίσης αμφιλεγόμενο για την εποχή του «Ο Στρατιώτης και το Κράτος», (1957) παραμένουν έργα αναφοράς στις πολιτικές επιστήμες.

ΛΗΔΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ (Πηγές: Ασ. Πρες – Γαλλικό – Ρόιτερς – «Le Monde»), ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 29/12/2008

Σάμουελ Χάντινγκτον: «Εφυγε» ο θεωρητικός της σύγκρουσης των πολιτισμών

Η θεωρία του Χάντινγκτον περί «Σύγκρουσης των πολιτισμών» κέρδισε πολλούς υποστηρικτές, ωστόσο οι επικριτές του τον κατηγόρησαν ότι έδωσε ιδεολογικό άλλοθι για τους πολέμους που ξεκίνησαν οι ΗΠΑ μετά την επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου στους Δίδυμους Πύργους το 2001

Ο διάσημος και αμφιλεγόμενος καθηγητής του Χάρβαρντ απεβίωσε την παραμονή των Χριστουγέννων σε ηλικία 81 ετών. Οι ιδέες του προκάλεσαν συχνά θυελλώδεις αντιδράσεις. Ο συγγραφέας του μπεστ σέλερ «Σύγκρουση των πολιτισμών» Σάμουελ Χάντινγκτον, ένας από τους διασημότερους και πιο αμφιλεγόμενους πολιτικούς επιστήμονες της εποχής μας, έφυγε από τη ζωή παραμονές Χριστουγέννων, σε ηλικία 81 ετών.

Οπως ανακοίνωσε το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, στο οποίο ο Χάντινγκτον δεν σταμάτησε να διδάσκει παρά μόνο το 2007 -έπειτα από 58 συνεχόμενα χρόνια παρουσίας στα αμφιθέατρα-, ο Αμερικανός καθηγητής απεβίωσε στο σπίτι του στη Μασαχουσέτη στις 24 Δεκεμβρίου, αφήνοντας πίσω του μια πλούσια κληρονομιά 17 βιβλίων και 90 επιστημονικών άρθρων.

Αγαπημένα θέματα του πολιτικού επιστήμονα, του οποίου οι ιδέες προκαλούσαν συχνά θυελλώδεις αντιδράσεις, αποτελούσαν η αμερικανική πολιτική, ο εκδημοκρατισμός, η στρατιωτική πολιτική, η στρατηγική αλλά και η αναπτυξιακή πολιτική.

Το σημαντικότερο, βέβαια, έργο στη βιβλιογραφία του Χάντινγκτον και αυτό με το οποίο ο συγγραφέας απέκτησε παγκόσμια φήμη, πυροδοτώντας παράλληλα σφοδρή πολεμική, είναι το δοκίμιο «Σύγκρουση των πολιτισμών και ο ανασχηματισμός της παγκόσμιας τάξης», το οποίο κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ το 1996 και μεταφράστηκε σε 39 γλώσσες.

• Η θεωρία του

Εχοντας προαναγγείλει στην πραγματικότητα το θέμα τρία χρόνια πριν με άρθρο του στην επιθεώρηση Foreign Affairs, ο Χάντινγκτον υποστήριξε μέσα από τις σελίδες του βιβλίου του πως η μεταψυχροπολεμική εποχή θα χαρακτηρίζεται από μια «σύγκρουση πολιτισμών».

Σύμφωνα με τον πολιτικό επιστήμονα, η πτώση του τείχους του Βερολίνου το 1989 σηματοδότησε το τέλος της ιδεολογικής αντιπαράθεσης και άνοιξε τον δρόμο για μια νέα μορφή σύγκρουσης, στην οποία θα πρωταγωνιστούν οι πολιτισμοί τους οποίους διαχωρίζει κυρίως βάση θρησκευτικών γραμμών.

Οπως υποστηρίζει στο βιβλίο του ο Χάντινγκτον, σημαντική επιρροή στον πλανήτη έχουν στην πραγματικότητα οι εξής πολιτισμοί: ο δυτικός, ο λατινοαμερικανικός, ο ορθόδοξος (χώρες που συσπειρώνονται γύρω από τη Ρωσία), ο αφρικανικός, ο μουσουλμανικός, ο ινδουιστικός, ο ιαπωνικός, ο βουδιστικός και ο σινικός.

Παρά το γεγονός ότι η θεωρία του Χάντινγκτον κέρδισε πολλούς υποστηρικτές, κυρίως μετά την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους στις 11 Σεπτεμβρίου του 2001, οι επικριτές του καταγγέλλουν ότι ο πολιτικός επιστήμονας «κινδυνολογεί» και τον κατηγορούν για την επιμονή του να προαναγγέλλει μια «αναπόφευκτη» σύγκρουση των πολιτισμών.

Εξίσου σοβαρό για όσους διαφωνούν με τις θεωρίες του Χάντινγκτον είναι το γεγονός ότι, παρότι ο ίδιος δήλωνε ότι υποστήριζε τους Δημοκρατικούς, το βιβλίο του αποτέλεσε ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία στα χέρια των νεο-συντηρητικών που κατέκλυσαν τον Λευκό Οίκο επί της θητείας του Τζορτζ Μπους. Οπως δεν παύουν να επισημαίνουν ότι το διάσημο δοκίμιο του Χάντινγκτον έδωσε ιδεολογικό άλλοθι στους καταστροφικούς πολέμους που διεξήγαγε η Ουάσινγκτον μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου.

Γεννημένος στις 18 Απριλίου του 1927 στη Νέα Υόρκη, ο Σάμουελ Φίλιπς Χάντινγκτον αποφοίτησε από το αμερικανικό πανεπιστήμιο του Γέιλ σε ηλικία 18 ετών, ενώ άρχισε να διδάσκει στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ όταν ήταν μόλις 23 ετών. Από το 1977 μέχρι το 1978 διετέλεσε σύμβουλος εθνικής ασφάλειας του πρώην Αμερικανού προέδρου Τζίμι Κάρτερ.

Το τελευταίο βιβλίο του Χάντινγκτον κυκλοφόρησε το 2004 και έχει τίτλο «Ποιοι είμαστε; Προκλήσεις στην Εθνική Ταυτότητα της Αμερικής».

• ΒΙΒΛΙΑ ΚΑΙ ΑΡΘΡΑ – ΣΤΑΘΜΟΙ

Η κρίση της Δημοκρατίας (1975), έκθεση που προκάλεσε σοκ στην τότε κοινή γνώμη, καθώς έκανε λόγο για «επιβάρυνση του κρατικού προϋπολογισμού εξαιτίας της ανανέωσης του δημοκρατικού πνεύματος της δεκαετίας του 60

Το Τρίτο Κύμα: Εκδημοκρατισμός στα τέλη του 20ού αιώνα (1991)

Σύγκρουση των Πολιτισμών (άρθρο 1993 και βιβλίο 1996)

Ποιοι Είμαστε; – Προκλήσεις στην Εθνική Ταυτότητα της Αμερικής (2004)

ΜΕΛΙΝΑ ΧΑΡΙΤΑΤΟΥ, ΕΘΝΟΣ, 29/12/2008

Ο Στάλιν, τρίτη δημοφιλέστερη ιστορική φυσιογνωμία της Ρωσίας

Ο Ιωσήφ Στάλιν ψηφίσθηκε τρίτη δημοφιλέστερη ιστορική φυσιογνωμία της Ρωσίας σε μια πανεθνική δημοσκόπηση, παρά το λιμό και τις διώξεις που στιγμάτισαν την εξουσία του. Ο διαγωνισμός «Όνομα της Ρωσίας» πραγματοποιήθηκε από το κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο Rossiya σε διάστημα άνω των έξι μηνών και τερματίστηκε την Κυριακή με μια τελική ψηφοφορία μέσω του Ίντερνετ και κινητών τηλεφώνων. Συγκεντρώθηκαν πάνω από 50 εκατομμύρια ψήφοι σε μια χώρα 143 εκατομμυρίων ανθρώπων.

Εκατομμύρια σοβιετικοί πολίτες πέθαναν από το λιμό στα χρόνια της καταναγκαστικής κολεκτιβοποίησης, εκτελέστηκαν ως «εχθροί του λαού» ή έχασαν τη ζωή τους στα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας του σοβιετικού Γκουλάγκ κατά τη διακυβέρνηση του Στάλιν, η οποία διήρκεσε σχεδόν 30 χρόνια ως το θάνατό του, το 1953. «Πρέπει τώρα να σκεφτούμε πολύ σοβαρά γιατί το έθνος επιλέγει να βάλει τον Ιωσήφ Βησσαριόνοβιτς Στάλιν στην τρίτη θέση», δήλωσε ο ηθοποιός και κινηματογραφικός σκηνοθέτης Νικίτα Μιχάλκοφ, ένας από τους κριτές του διαγωνισμού, αφού τα αποτελέσματα της ψηφοφορίας εμφανίσθηκαν σε μια οθόνη. «Μπορεί να βρεθούμε σε μια κατάσταση όπου η απόλυτη εξουσία και η βουλησιαρχία που αγνοεί τις απόψεις του λαού μπορεί να επικρατήσουν στη χώρα μας, αν ένα αρκετά μεγάλο μέρος του έθνους το θέλει».

Στην κορυφή του καταλόγου βρίσκεται ο πρίγκιπας Αλέξανδρος Νιέφσκι που έζησε τον 13ο αιώνα και νίκησε τους Γερμανούς. Ακολουθεί ο Πιοτρ Στολίπιν, ένας πρωθυπουργός των αρχών του 20ου αιώνα γνωστός για τις αγροτικές μεταρρυθμίσεις του και την καταστολή των αριστερών επαναστατών. Ο διαγωνισμός ξεκίνησε στα μέσα Ιουνίου με ένα κατάλογο 50 ιστορικών φυσιογνωμιών που είχαν επιλεγεί από έναν αρχικό κατάλογο με 500.

• For the full list, go here (Russian).

Μπέρναρντ Μέιντοφ: Η άνοδος και η πτώση ενός μύθου…

Η πτώση των Φαραώ

Αν δεν υπήρχε ο Μπαράκ Ομπάμα, ο Μπέρναρντ Μέιντοφ [Bernard Madoff] θα μπορούσε κάλλιστα να ανακηρυχθεί άνθρωπος της χρονιάς. Ο 70χρονος χρηματιστής, μέχρι χθες μια από τις πιο αξιοσέβαστες μορφές της Γουόλ Στριτ, πέρασε στην Ιστορία ως ο εγκέφαλος μιας μυθιστορηματικής απάτης, έχοντας ληστέψει μέσω ενός σχήματος – «πυραμίδας» το απίθανο ποσό των 50 δισ. δολαρίων από μεγαλόσχημους πελάτες, όπως η General Electric, η Citigroup και ο Στίβεν Σπίλμπεργκ.

Περισσότερο κι από το μεγαθήριo της AIG, που διασώθηκε με λεφτά των φορολογουμένων για να στείλει, το επόμενο Σαββατοκύριακο, τα μεγαλοστελέχη της να ξοδέψουν εκατομμύρια δολάρια σε ένα όργιο κραιπάλης, σε πανάκριβο θέρετρο, ή της Lehman Brothers, που έβγαλε χιλιάδες ηλικιωμένους στον δρόμο να ψάχνουν για δουλειά, αφού τα τοξικά της απόβλητα διέλυσαν τις συντάξεις τους, η πυραμίδα του Μέιντοφ συμβολίζει με τον πιο παραστατικό τρόπο τα σαθρά θεμέλια της «Νέας Οικονομίας». Ο έκπτωτος Φαραώ υπήρξε από τους πρωτεργάτες για τη δημιουργία του χρηματιστηρίου εταιρειών υψηλής τεχνολογίας NASDAQ και διετέλεσε πρόεδρός του, τη δεκαετία του ’80. Ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα βασίζεται πάνω στην πίστη, στην εμπιστοσύνη. Αν λοιπόν ο πρώην πρόεδρος του NASDAQ, ένας υπεράνω υποψίας Εβραίος χρηματιστής, στον οποίο εμπιστεύονται τα κεφάλαιά τους εβραϊκές, φιλανθρωπικές οργανώσεις, αποδεικνύεται μεγαλοαπατεώνας, τότε ποιον μπορεί να εμπιστευθεί κανείς;

Ακόμη χειρότερα: είναι πολύ δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι ο Μέιντοφ διεκπεραίωνε μόνος του, επί είκοσι χρόνια, ένα τόσο πελώριο κόλπο, ότι ούτε καν οι δύο γιοι του είχαν αντιληφθεί κάτι κι ότι, όταν τον έπιασαν στα πράσα, παρέδωσαν τον πατέρα τους στο FBI, κάνοντας πέτρα την καρδιά, σε μια αντίστροφη εκδοχή της Θυσίας του Ισαάκ. Όπως είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι, από τους μεγαλόσχημους πελάτες Μέιντοφ, ουδείς είχε υποψιαστεί το παραμικρό. Λες και όλοι οι πολύπειροι διευθυντές της Γουόλ Στριτ κατάπιναν, σαν ανυποψίαστα θύματα παπατζήδων της πλατείας Βάθης, ότι ο Μέιντοφ είχε βρει τη θαυματουργή συνταγή για να τους εξασφαλίζει ασυνήθιστα υψηλές αποδόσεις, ακόμη και σε εποχές κρίσης. Το πιο πιθανό είναι ότι οι πάντες, επιχειρηματίες και «φιλάνθρωποι», είχαν μυριστεί ότι υπήρχε κάτι σάπιο, αλλά έκαναν τα στραβά μάτια υπολογίζοντας ότι ο Μέιντοφ χρησιμοποιούσε (παράνομα, βέβαια, αλλά επωφελώς για τους ίδιους) εσωτερική πληροφόρηση για να προβλέπει εκ του ασφαλούς τις διακυμάνσεις των μετοχών. Με άλλα λόγια, ήταν όλοι σιωπηρά συνένοχοι, αλλά μόνο ο Μέιντοφ, ακολουθώντας τον άγραφο νόμο της Μαφίας, την πλήρωσε.

Η άνοδος και η πτώση του Μέιντοφ μπορεί να διαβαστεί και σαν μεταφορά για την ίδια την αμερικανική οικονομία στο σύνολό της. Το χαρακτηριστικό κάθε πυραμίδας (ή «αεροπλανάκι», όπως το μάθαμε στην Ελλάδα) είναι ότι εξασφαλίζει κέρδη που δεν βασίζονται σε καμιά παραγωγική, επιχειρηματική δράση, όσο διαρκεί η παλίρροια που φέρνει στην πυραμίδα καινούργιους επενδυτές- θύματα.

Αυτό ακριβώς συμβαίνει, εδώ και μια δεκαετία, με την Αμερική: ζει μέσα σε ένα όργιο υπερκατανάλωσης, πολύ πάνω από τις πραγματικές, παραγωγικές της δυνατότητες, χάρη στην υπερχρέωση νοικοκυριών, επιχειρήσεων και του ίδιου του κράτους, απέναντι στους Κινέζους, τους Γιαπωνέζους, τους Γερμανούς και τους άλλους αγοραστές του χρέους της. Μόνο που, όπως για τον Μέιντοφ, έτσι και για τον Θείο Σαμ, τον τελευταίο Φαραώ της ιστορίας, κάποτε η παλίρροια σταματάει και αφήνει τον ναυαγό πάνω σε κοφτερά βράχια.

Ομπάμα, ο άνθρωπος της χρονιάς

Ο Μπαράκ Ομπάμα είναι ασφαλώς ο άνθρωπος της χρονιάς. Ο πρώτος Αφροαμερικανός που εξελέγη στην ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών, εκφράζει τις ελπίδες, όχι μόνο των συμπατριωτών του, για έναν κόσμο καλύτερο από αυτόν που θα παραλάβει όταν στις 20 Ιανουαρίου θα ορκιστεί στο ύπατο αξίωμα της πατρίδας του.

Η «καυτή» ατζέντα του Μπαράκ Ομπάμα

Η οικονομία, η υγειονομική περίθαλψη, οι πόλεμοι σε Ιράκ και Αφγανιστάν, η Μέση Ανατολή και το Γκουαντάναμο απαιτούν λύσεις

The Guardian, Η Καθημερινή, Kυριακή, 28 Δεκεμβρίου 2008

Τι θα κάνετε, λοιπόν, κύριε πρόεδρε;
Καθώς στις 20 Ιανουαρίου, ο Μπαράκ Ομπάμα θα στρέφει το βλέμμα του προς τα ενθουσιώδη πλήθη, ενδεχομένως να θυμηθεί, χαμογελώντας, τη φράση-κλειδί της προεκλογικής του περιοδείας. Ηταν η υπόσχεση για «αλλαγή» αυτή που οδήγησε στον Λευκό Οίκο τον πρώτο μαύρο πρόεδρο στην Ιστορία της Αμερικής. Ο κ. Ομπάμα δεν κέρδισε απλώς με χαρακτηριστική ευκολία το Κολέγιο των Εκλεκτόρων, αλλά έχει την απόλυτη στήριξη του ελεγχόμενου από τους Δημοκρατικούς Κογκρέσου όπως και της πλειοψηφίας του υπόλοιπου κόσμου. Η εντολή που έλαβε το 2000 και το 2004 ο Τζορτζ Μπους δεν είχε τέτοιο εύρος.

Παρά ταύτα, το στοιχείο της αλλαγής θα είναι εκείνο που θα καθορίσει την πολιτική του κ. Ομπάμα για το 2009.

Στην οικονομία, ο κ. Μπους παρέλαβε ένα σαφές πλεόνασμα του προϋπολογισμού το 2001, αλλά το έλλειμμα για το 2009 αναμένεται να αγγίξει το ένα τρισεκατομμύριο δολάρια. Ανοικτό είναι, όμως, και το μέτωπο της εξωτερικής πολιτικής. Το 2000, η Αμερική ήταν η μοναδική υπερδύναμη, αλλά βρισκόταν σε ειρήνη με τον υπόλοιπο πλανήτη. Το 2009, τα στρατεύματα που θα παραλάβει ο κ. Ομπάμα θα δέχονται πυρά στο Αφγανιστάν και το Ιράκ, ενώ η παγκόσμια ισχύς θα συνεχίσει να οδεύει στην κατεύθυνση των ταχύτατα αναπτυσσόμενων οικονομιών του «αναδυόμενου» κόσμου.

• Θα κρίνουν τη θητεία του

Ο τρόπος με τον οποίο ο κ. Ομπάμα θα ανταποκριθεί σ’ αυτές τις εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους συνθήκες θα κρίνει και την επιτυχία της θητείας του. Ο άνθρωπος που κατηγορήθηκε ότι «πήγαινε ανέκαθεν με τα νερά όλων» θα κληθεί να κάνει τις πρώτες του επιλογές. Ορισμένες εξ αυτών μπορεί να απογοητεύσουν την παράταξη που τον ανέδειξε και κάποιες άλλες ακόμα και τους πιο φανατικούς του οπαδούς στο διεθνές στερέωμα.

Είναι αυτονόητο ότι η οικονομία θα βρεθεί στο επίκεντρο της πρώτης χρονιάς του κ. Ομπάμα στον Λευκό Οίκο. Είναι γεγονός ότι ο πρώτος μαύρος πρόεδρος των ΗΠΑ έχει ήδη υποσχεθεί πολλά σε πολλούς. Ακόμα και αν υπήρχε άφθονο χρήμα στα ταμεία της χώρας, ο κ. Ομπάμα θα ήταν υποχρεωμένος να επικεντρωθεί στα βασικά, όπως οι περικοπές στη φορολογία των μεσαίων τάξεων και το σχέδιο για το υγειονομικό σύστημα. Εχοντας σαφώς μικρότερο προϋπολογισμό, η εκπλήρωση των παραπάνω αποκτά ζωτική σημασία. Στο ζήτημα της υγειονομικής περίθαλψης, κάποιες εκ των υπό συζήτηση στο Κογκρέσο μεταρρυθμίσεις φαντάζουν πιο αποτελεσματικές από τις δικές του. Στο μεταξύ, τα άδεια ταμεία τού προσφέρουν την ιδανική δικαιολογία προκειμένου να «γλιτώσει» από τις πιο «φουσκωμένες» υποσχέσεις του. Εντούτοις, είναι δεδομένο ότι θα υπάρξει δυσαρέσκεια, κυρίως στο εσωτερικό των Δημοκρατικών. Οσο η οικονομία θα βρίσκεται σε ύφεση, το Κογκρέσο θα πιέζει υπέρ της άσκησης πολιτικής προστατευτισμού, στο οποίο ο κ. Ομπάμα οφείλει να προβάλει αντίσταση. Θα υπάρξουν, επίσης, πολλές συζητήσεις περί ρυθμίσεων στην αγορά. Πολλές φίλα προσκείμενες στους Δημοκρατικούς περιφέρειες ανέμεναν για μεγάλο χρονικό διάστημα την άφιξη ενός δικού τους ανθρώπου στον Λευκό Οίκο. Τα εργατικά συνδικάτα θα απαιτήσουν αλλαγές στο εργατικό δίκαιο, οι δικηγόροι νέους νόμους περί υπευθυνότητας και οι πράσινοι θα κηρύξουν την έναρξη νέων περιβαλλοντικών εκστρατειών. Ολοι οι προαναφερόμενοι ενδέχεται να καθυστερήσουν την οικονομική ανάκαμψη.

Ωστόσο, οι νεαροί και φιλόδοξοι πρόεδροι πολλές φορές «εκτροχιάζονται» εξ αρχής για κάποιες ασήμαντες αφορμές. Το ζήτημα των «ομοφυλοφίλων στο στράτευμα» δημιούργησε ουκ ολίγα προβλήματα στον Μπιλ Κλίντον το 1993. Ο κ. Ομπάμα πρέπει να ανησυχεί κυρίως διότι σε καμία απολύτως φάση της πολιτικής του σταδιοδρομίας δεν ξέφυγε από την πάγια γραμμή των Δημοκρατικών. Ως εκ τούτου θα κληθεί από νωρίς να πει «όχι» στους Δημοκρατικούς αν δεν θέλει να προδώσει τους ανεξάρτητους ψηφοφόρους, οι οποίοι πίστεψαν στην προεκλογική του δέσμευση ότι θα αντιπροσωπεύει ολόκληρη τη χώρα.

Αν οι προσδοκίες όσον αφορά την εσωτερική πολιτική είναι πολύ υψηλές για τον κ. Ομπάμα, τι να πει κανείς γι’ αυτές που αφορούν την εξωτερική του πολιτική; Για μια ακόμα φορά η βάση των Δημοκρατικών θα αποτελέσει το σημαντικότερο εμπόδιο. Οι υποστηρικτές του κόμματος περιμένουν με ανυπομονησία μια άμεση και ομαλή αποχώρηση από το Ιράκ. Αυτό ακριβώς είχε υποσχεθεί ο κ. Ομπάμα, πλέον όμως φέρεται να έχει κατανοήσει πλήρως ότι μια βιαστική αποχώρηση θα έχει καταστροφικές συνέπειες για το Ιράκ και για το κύρος της Αμερικής στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Παράλληλα, θα κληθεί να πείσει τους εξαντλημένους ψηφοφόρους για τη σημασία του πολέμου στο Αφγανιστάν. Η πιθανότητες της Δύσης να επικρατήσει έναντι των Ταλιμπάν και των συμμάχων τους προϋποθέτει ενίσχυση της στρατιωτικής της παρουσίας στο Αφγανιστάν.

Υπάρχει, βέβαια, και το ζήτημα των συμμάχων. Στον υπόλοιπο πλανήτη, ο νεαρός πρόεδρος συμβολίζει ήδη την Αμερική, όπως αυτή θα έπρεπε να είναι. Μόνο και μόνο επειδή δεν είναι ο «μισητός» Μπους μπορεί να καταφέρει αρκετά. Το άμεσο κλείσιμο των φυλακών του Γκουαντάναμο θα συνιστούσε μια καλή αρχή. Τα υπόλοιπα, ωστόσο, για τα οποία ελπίζει η διεθνής κοινότητα, όπως μια συνθήκη για το φαινόμενο του θερμοκηπίου, θα καθυστερήσουν πολύ. Η ειρήνη στη Μέση Ανατολή δεν θα γίνει πραγματικότητα από τη μια μέρα στην άλλη μόνο και μόνο επειδή το δεύτερο όνομα του νέου προέδρου των ΗΠΑ είναι Χουσεΐν. Θα απαιτηθούν επίπονοι συμβιβασμοί και ο κ. Ομπάμα οφείλει να ξεκαθαρίσει άμεσα τα σχέδιά του. Επιπλέον, πρέπει να ζητήσει μεγαλύτερη συμμετοχή από τους συμμάχους της Αμερικής. Αποτελεί ντροπή ότι ελάχιστοι σύμμαχοι βοηθούν τις ΗΠΑ στο Αφγανιστάν και ο κ. Ομπάμα πρέπει να το φωνάξει δυνατά.

Ο νέος πρόεδρος των ΗΠΑ θα κριθεί, επίσης, από τον τρόπο με τον οποίο θα αντιδράσει στις εξελίξεις. Υπάρχουν ακρετοί ταραξίες, όπως το Ιράν, που θα θελήσουν να δοκιμάσουν τις αντοχές του. Παρά ταύτα, καθώς θα αναζητήσει λύσεις για όλα αυτά τα ζητήματα, ο κ. Ομπάμα πρέπει να στραφεί στο μέλλον και ιδιαίτερα σε κάτι πολύ συγκεκριμένο.

• «Κλειστές λέσχες»

Οι ιστορικοί του μέλλοντος θα κρίνουν τη θητεία του ανάλογα με την επιτυχία της προσπάθειας που οφείλει να καταβάλει προκειμένου να πείσει τις αναδυόμενες δυνάμεις να αποδεχτούν την παγκόσμια τάξη και να συνασπιστούν πίσω από τις αξίες της Δύσης. Αν ο κ.Ομπάμα υπηρετήσει δύο θητείες –δηλαδή αποχωρήσει από τον Λευκό Οίκο το 2017– η Βραζιλία, η Ινδία και η Κίνα θα έχουν ήδη αποκτήσει σημαντικότερους ρόλους στο διεθνές πολιτικό στερέωμα. Σήμερα, καμιά τους δεν αποτελεί μέλος της Ομάδας των Οκτώ και μόνον η Κίνα διαθέτει θέση στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Αν η Αμερική δεν βρει τρόπους προκειμένου η Κίνα και η Ινδία να ενταχθούν στην παρούσα δομή της παγκόσμιας εξουσίας, οι δύο αυτές χώρες θα επιχειρήσουν να δημιουργήσουν τις δικές του «κλειστές λέσχες».

Το θέμα δεν είναι απλώς θεσμικό. Η Κίνα αισθάνεται ιδιαίτερα άβολα όσον αφορά το δυτικό σύστημα αξιών. Η οικονομική κρίση σε συνδυασμό με την εξασθένηση του αμερικανικού κύρους έχει ενθαρρύνει τα μέλη του κομμουνιστικού καθεστώτος που πιστεύουν ότι ο δυτικός καπιταλισμός και η δημοκρατία είναι πλέον «ξεπερασμένα μοντέλα». Ο νέος πρόεδρος, λοιπόν, είναι υποχρεωμένος να «ξαναπουλήσει» όλα αυτά τα οποία εκπροσωπεί η Αμερική. Ο δρόμος θα είναι μακρύς, αλλά ο κ. Ομπάμα πρέπει να αρχίσει άμεσα να ασχολείται και με αυτό το ζήτημα.

Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος: «Ας καταργήσουμε τον θρησκευτικό όρκο»

Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος υποστηρίζει ότι έχει ήδη επέλθει ο διαχωρισμός Εκκλησίας – Κράτους

Συνέντευξη στον Νικο Παπαχρηστου, Η Καθημερινή, Kυριακή, 28/12/2008

«Η κατάργηση του θρησκευτικού όρκου δεν δημιουργεί πρόβλημα στην Εκκλησία», διαμηνύει, μεταξύ άλλων, με συνέντευξή του στην «Κ» ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος, και αυτή του η τοποθέτηση για το ενδεχόμενο κατάργησης του θρησκευτικού όρκου αναμένεται να πυροδοτήσει έντονες συζητήσεις εντός και εκτός Εκκλησίας.

Στη συνέντευξή του, ο προκαθήμενος της Ελλαδικής Εκκλησίας υποστηρίζει ότι έχει ήδη επέλθει ο διοικητικός διαχωρισμός της Εκκλησίας από το κράτος και πως κάποιοι «ιδεολογικοί κύκλοι» θέτουν το ζήτημα στοχεύοντας στην «εξουδετέρωση της πνευματικής επιρροής της Εκκλησίας στην ελληνική κοινωνία». Πάντως, προσθέτει, αν η Πολιτεία επιθυμεί μια τέτοια εξέλιξη, τότε δεν έχει παρά να αναλάβει τις σχετικές πρωτοβουλίες και να θέσει το ζήτημα στην κρίση του ελληνικού λαού.

Σχολιάζοντας τα γεγονότα των τελευταίων ημερών, ο κ. Ιερώνυμος χαρακτηρίζει ως πληγή στο σώμα της Δημοκρατίας τον θάνατο του 15χρονου Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου και εκτιμά πως η «εξέγερση» των νέων οφείλεται στην απληστία και την ασυνέπεια που επέδειξαν οι μεγαλύτερες γενιές. Σπεύδει ωστόσο να καταδικάσει τις πράξεις βίας που σημειώθηκαν κατά τις πρόσφατες διαδηλώσεις. Αναφορικά με τις οικονομικές δραστηριότητες της μονής Βατοπεδίου, ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών δηλώνει ότι «τραυμάτισαν το κύρος των ποιμένων της Εκκλησίας». Επαναλαμβάνει, τέλος, πως η Εκκλησία της Ελλάδος επιθυμεί να αξιοποιήσει την περιουσία της για την ανακούφιση του ταλαιπωρημένου ανθρώπου.

«Αντιθρησκευτικό ιδεολόγημα»

«Η κατάργηση του θρησκευτικού όρκου δεν δημιουργεί πρόβλημα στην Εκκλησία. Αντιθέτως, είναι συνέπεια της διδασκαλίας της, σύμφωνα με την οποία το «ναι» πρέπει να είναι «ναι» και το «όχι», «όχι». Αλλωστε, υπάρχει και η προτροπή της Αγίας Γραφής: «μη ομόσαι όλως»», λέει στην «Κ» ο Αρχιεπίσκοπος κ. Ιερώνυμος ερωτηθείς αν η Εκκλησία θα έπρεπε να επανεξετάσει το ζήτημα του θρησκευτικού όρκου που δίνουν πολιτικοί και κρατικοί λειτουργοί.

«Ως προς τους πρωτεργάτες των σκανδάλων και των οικονομικών καταχρήσεων οποιαδήποτε μορφή όρκου δεν γίνεται φραγμός, όταν ο έσω άνθρωπος έχει ισοπεδωθεί», τονίζει αναφερόμενος σε εκείνους που, καίτοι ορκίστηκαν επί του Ευαγγελίου, ενεπλάκησαν σε οικονομικής ή άλλης φύσεως σκάνδαλα.

«Η προσπάθεια της κατάργησης του θρησκευτικού όρκου, όπως επιδιώκεται σήμερα, δεν υποκρύπτει ενδιαφέρον για τη συνέπεια και την ειλικρίνεια, αλλά έχει γίνει και αυτή ένα αντιθρησκευτικό ιδεολόγημα», εκτιμά ο κ. Ιερώνυμος. Αναφερόμενος σε όσους ανακινούν το θέμα των σχέσεων κράτους – Εκκλησίας, ο κ. Ιερώνυμος κάνει λόγο για «ορισμένους ιδεολογικούς κύκλους» οι οποίοι «υπηρετούν άλλες σκοπιμότητες και αποσκοπούν κυρίως στην εξουδετέρωση την πνευματικής επιρροής της Εκκλησίας στην ελληνική κοινωνία και επιδιώκουν έναν επαχθή χωρισμό Εκκλησίας και Πολιτείας, που σημαίνει ασφαλώς παραβίαση και αθέτηση υποσχέσεων εις βάρος της πρώτης αλλά και συμβατικών υποχρεώσεων». Πάντως, για άλλη μια φορά ο Αρχιεπίσκοπος ρίχνει το γάντι και διαμηνύει στην Πολιτεία πως «εάν επιθυμεί έναν τέτοιου είδους χωρισμό είναι στη διακριτική της ευχέρεια -αν όχι υποχρέωσή της- να το θέσει στην κρίση του ελληνικού λαού και εκείνος ας αποφασίσει ό,τι θέλει».

«Απληστία και ασυνέπεια των μεγάλων…»

«Το τραγικό γεγονός του θανάτου του 15χρονου Αλέξη ανήκει πια στα γεγονότα εκείνα που σημαδεύουν την ανθρώπινη ζωή και γίνονται μια πληγή στο σώμα της αγάπης, της ελευθερίας του προσώπου και της καλώς εννοούμενης δημοκρατίας» λέει στη «Κ» ο Αρχιεπίσκοπος και ξεκαθαρίζει ότι για όσα συμβαίνουν σήμερα οι ευθύνες ανήκουν στις μεγαλύτερες γενιές. «Ξεχάσαμε βασικές αρχές μας και γίναμε άτομα που περιφρονούν την ιδιότητα του προσώπου. Ετσι ο ατομοκεντρισμός μας, η φιλαυτία, ο αμοραλισμός, όπως ήταν φυσικό, έφεραν την απληστία, την περιφρόνηση του άλλου, την αδικία, τον αγώνα του «φαίνεσθαι» και όχι του «είναι», την ασυνέπεια με τα «ξύλινα τα λόγια τα μεγάλα» της προπαγάνδας. Η νέα γενιά είναι φυσικό και λόγω ηλικίας και λόγω συνθηκών να διαμαρτύρεται. Δεν μπορεί όμως να καταστρέφει. Οι βίαιες πράξεις φανερώνουν αποπροσανατολισμό, ανελευθερία και κληρονομιά «πρoπατορικών αμαρτημάτων» ημών των μεγαλυτέρων». Ποια όμως μπορεί να είναι η συμβολή της Εκκλησία στην κρίση που διέρχεται σήμερα η ελληνική κοινωνία; «Να πείσει, κατά την άποψή μου, κάθε καλοπροαίρετο ότι καμία αλλαγή δεν επιτυγχάνεται γύρω μας αν δεν προηγηθεί η εσωτερική αλλαγή του καθένας μας, η αγαθή αλλοίωση. Και ακόμη ότι όραμα και ελπίδα ανατέλλουν εκεί που υπάρχει παράδειγμα και αυτοθυσία».

Το Βατοπέδι πλήγωσε

Ο κ. Ιερώνυμος αναγνωρίζει ότι η «υπόθεση Βατοπέδι» τραυμάτισε τους εκπροσώπους της Εκκλησίας, αλλά σπεύδει να επισημάνει πως θα πρέπει να αποφεύγονται οι ισοπεδωτικές γενικεύσεις. «Είναι ανθρώπινη αδυναμία η γενίκευση και η ισοπέδωση. Ενα κακό γεγονός μπορεί να καλύψει δέκα άλλα αγαθά. Εξ άλλου, όταν υπάρχουν παράλληλα παραδείγματα στον πολιτικό βίο, δεν αποκεφαλίζουμε τη δημοκρατία, αλλά ζητούμε μέτρα και τρόπους για να θεραπευτεί η ασθένεια» σημειώνει ο Αρχιεπίσκοπος και προσθέτει: «Ασφαλώς ο θόρυβος και όσα μέχρι τώρα είδαν το φως της δημοσιότητας, όπως ασφαλώς παρουσιάσθηκαν, για τις οικονομικές δραστηριότητες της μονής Βατοπεδίου τραυμάτισαν το κύρος των ποιμένων της Εκκλησίας γενικότερα και πλήγωσαν πολλούς ανθρώπους. Προσωπική μου άποψη είναι πως για την αντικειμενική κρίση θα πρέπει να περιμένουμε τα πορίσματα των αρμοδίων οργάνων».

H περιουσία

Από την πρώτη στιγμή της εκλογής του ο κ. Ιερώνυμος κατέστησε σαφές πως η περιουσία της Εκκλησίας θα αξιοποιηθεί για την ανάπτυξη του κοινωνικού έργου της. «Στο θέμα της διαχειρίσεως της εκκλησιαστικής περιουσίας έχουν γίνει πολλά λάθη στο παρελθόν», τονίζει στην «Κ» ξεκαθαρίζοντας πως η Εκκλησία της Ελλάδος έχει δικαίωμα ως νομικό πρόσωπο να αξιοποιήσει την περιουσία της, η οποία άλλωστε προστατεύεται από το Σύνταγμα της χώρας. «Η εκκλησιαστική περιουσία παίρνει νόημα μόνον όταν οι πόροι από την αξιοποίησή της επιστρέφουν ως διακονία στην κάλυψη των αναγκών του λαού. Είναι ανάγκη σήμερα, η ποιμαίνουσα Εκκλησία να εγκαταλείψει τις επιδιώξεις για φαραωνικά έργα και να αντιμετωπίσει τα φαινόμενα του νεοπλουτισμού με άλλα έργα, εκείνα που διακονούν τα προβλήματα του σύγχρονου ταλαιπωρούμενου ανθρώπου».

Ηδη ο Αρχιεπίσκοπος ανακοίνωσε ότι η Ιερά Σύνοδος θα διαθέσει ποσό ύψους 8 εκατ. ευρώ για τη δημιουργία τεσσάρων ιδρυμάτων για ηλικιωμένους, παιδιά με νοητική στέρηση, άτομα με αυτισμό και για την επανένταξη απεξαρτημένων ατόμων. «Στη σημερινή Ελλάδα, υπό τις επικρατούσες συνθήκες, κρίνω αδήριτη την ανάγκη της συνεργασίας της Εκκλησίας με την Πολιτεία, τα πολιτικά κόμματα, την Τοπική Αυτοδιοίκηση, τους ενδιαφερόμενους φορείς, για την επιτυχημένη αντιμετώπιση πολλών προβλημάτων» καταλήγει ο κ. Ιερώνυμος.

Τα επάνω και τα κάτω του Αλέξη Τσίπρα

Ο πρόεδρος του ΣΥΝ κ. Αλ. Τσίπρας για πρώτη φορά από την εκλογή του στην ηγεσία του κόμματος πρέπει να διαχειριστεί μια δύσκολη συγκυρία καθώς τα ποσοστά του ΣΥΡΙΖΑ στις δημοσκοπήσεις παρουσιάζουν σημαντική κάμψη

▅ Από την «εκτόξευση» του ΣΥΡΙΖΑ μετά την εκλογή του στην ηγεσία του ΣΥΝ ως τη δημοσκοπική κάμψη των τελευταίων εβδομάδων

Λ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 28 Δεκεμβρίου 2008

ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ συνέντευξή του μετά την εκλογή του στην ηγεσία του ΣΥΝ τον περασμένο Φεβρουάριο (στο «Βήμα της Κυριακής») και στο ερώτημα αν το κόμμα του έχει ανοίξει μεγάλα πανιά ενώ το «σκαρί» είναι μικρό με κίνδυνο να φουντάρει το «καράβι» ο κ. Αλ.Τσίπρας απαντούσε: «Και τι να κάνουμε, να παραμείνουμε δεμένοι στον μόλο;». Και όντως ο ΣΥΡΙΖΑ δεν παρέμεινε δεμένος στον «μόλο» της κοινοβουλευτικής ασφάλειας που του προσέδιδε το 5% το οποίο έλαβε στις εκλογές της 16ης Σεπτεμβρίου 2007. Το αντίθετο, μάλιστα.Με τον αέρα του ενισχυμένου εκλογικού ποσοστού του (από το 3,2% του 2004), ο ΣΥΡΙΖΑ ξεκινούσε τον Δεκέμβριο του 2007 ένα ταξίδι προς το άγνωστο με βάρκα την ελπίδα ότι το πολιτικό σκηνικό θα ανατραπεί και η Αριστερά θα προβάλει μέσα από τις στάχτες του δικομματισμού ως μοναδική ρεαλιστική, εναλλακτική, πρόταση εξουσίας, έχοντας στις αποσκευές του τις ευνοϊκές μετρήσεις της κοινής γνώμης και διανύοντας ξέφρενη δημοσκοπική πορεία για να καταλήξει σήμερα, από πλευράς ποσοστών, εκεί από όπου ξεκίνησε.

Αφετηρία της περιπετειώδους πορείας που ακολούθησε ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν η απόφαση-έκπληξη του τότε προέδρου του ΣΥΝ κ. Αλ.Αλαβάνου να εμπιστευθεί το «πηδάλιο» του κόμματος στα χέρια ενός νέου ανθρώπου, μόλις 33 ετών τότε, του κ. Τσίπρα, ο οποίος ερχόταν δυναμικά στο προσκήνιο με τον αέρα της δημοφιλίας που του προσέδιδε η επιτυχής παρουσία του στις δημοτικές εκλογές του 2006. Σε συνδυασμό με την κρίση ηγεσίας και πολιτικής φυσιογνωμίας που ταλάνιζε την περίοδο εκείνη το ΠαΣοΚ η «εκτόξευση» του ΣΥΡΙΖΑ στις μετρήσεις της κοινής γνώμης αναδείχθηκε σύντομα σε καταλύτη των εξελίξεων, συνιστώντας επί πολλούς μήνες πρωτοφανές για τα μεταπολιτευτικά χρονικά δημοσκοπικό φαινόμενο εν μέσω κλυδωνισμών του πολιτικού συστήματος και ρευστότητας σκηνικού με κεντρικό σημείο αναφοράς την αποστροφή των πολιτών προς το δικομματικό μοντέλο διακυβέρνησης, όπως αυτό εκφράζεται σήμερα από τους κυρίαρχους πόλους του. Σήμερα, έναν χρόνο μετά οι κλυδωνισμοί και η απαξίωση του δικομματισμού διατηρούνται στις έρευνες, όχι όμως και τα «αστρονομικά» ποσοστά του ΣΥΡΙΖΑ.

▅ «Φούσκα» ή τάση

Κάποιοι μιλούσαν εξαρχής για δημοσκοπική «φούσκα» η οποία αναπτύχθηκε στη συγκυριακή βάση της περιόδου εκείνης, με την κυβέρνηση, μόλις τρεις μήνες μετά την επανεκλογή της, να επανέρχεται στη δίνη της σκανδαλολογίας «πνιγμένη» από τις οσμές της υπόθεσης Ζαχόπουλου και με το ΠαΣοΚ να εξέρχεται βαθιά τραυματισμένο και ψυχικά διχασμένο από την κρίση αμφισβήτησης του κ. Γ.Παπανδρέου. Αλλοι θεωρούσαν ότι δεν επρόκειτο για «φούσκα» αλλά για τη μετρήσιμη πλέον αποστροφή μερίδας της κοινωνίας, ειδικά των νεότερων σε ηλικία στρωμάτων της (κυρίως των ηλικιών από 18 έως 24 ετών), προς το ισχύον μοντέλο διακυβέρνησης και το πολιτικό σύστημα εν γένει καθώς και την αγωνία εξεύρεσης εναλλακτικής διεξόδου. Το κοινό στοιχείο που κόμιζαν οι δημοσκοπήσεις της περιόδου ήταν ο συνδυασμός της ανοδικής πορείας του ΣΥΡΙΖΑ με τη φθορά του δικομματισμού, η οποία εκφραζόταν μέσω της αποστροφής των πολιτών προς την ακολουθούμενη κυβερνητική πολιτική, αλλά και την ασκούμενη αντιπολίτευση από το ΠαΣοΚ, καθώς και με την «καθήλωση» του ΚΚΕ στα ποσοστά του. Μπορεί η ανάδειξη του κ. Τσίπρα στην ηγεσία του ΣΥΝ να λειτούργησε καταλυτικά στις προτιμήσεις της κοινής γνώμης και να προκάλεσε «σοκ» στις κομματικές επετηρίδες, μεγάλο όμως ποσοστό των ερωτηθέντων πολιτών εκείνου του κύματος δημοσκοπήσεων (που υπερέβαινε το 40%) θεωρούσε ότι η αύξηση των δυνάμεων του ΣΥΡΙΖΑ οφειλόταν στην κρίση του δικομματισμού. Επιπλέον τα ευρήματα έδειχναν ότι οι «κρουνοί» διαρροών ψηφοφόρων προς το κόμμα αυτό είχαν ανοίξει από όλα τα κόμματα με εντυπωσιακότερο στοιχείο τη «διαφυγή» από το ΠαΣοΚ απογοητευμένων ψηφοφόρων του, το οποίο σε ορισμένες μετρήσεις ξεπερνούσε το 18%. Ήταν η εποχή όπου ο κ. Αλαβάνος διεκήρυττε ότι «γίναμε η αξιωματική αντιπολίτευση» και οι ερευνητές διαπίστωναν ότι «έχουμε να κάνουμε με ένα δημοσκοπικό φαινόμενο» και μάλιστα με διεισδυτικότητα σε όλους τους χώρους.

Για την Κουμουνδούρου, ωστόσο, η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ δεν ήταν απλώς «δημοσκοπικό φαινόμενο» αλλά μια «στροφή προς τα αριστερά»- και όχι «τυφλή διαμαρτυρία»- η οποία άρχισε με τους προπέρσινους αγώνες στον χώρο της Παιδείας με αιχμή την (μη) αναθεώρηση του άρθρου 16 και τη σύγκρουση επ΄ αυτού, τόσο με την κυβέρνηση όσο και την αξιωματική αντιπολίτευση, κάτι που επισφραγίστηκε με το ναυάγιο της συνταγματικής αναθεώρησης. Επίσης θεωρείται καταλυτική η παρουσία του κ. Αλαβάνου, όπως και ο «αέρας» που έδινε η δυναμική νεανική παρουσία του κ. Τσίπρα, αν και αργότερα δεν έλειψαν οι εσωκομματικές αιχμές από τους παλαιότερους για το «στυλ» δράσης που επέλεξε μέσω της ομάδας των έμπιστων συνεργατών του.

▅ Η ανατροπή του σκηνικού

Η σταδιακή ανατροπή του σκηνικού με το (δημοσκοπικό) πέρασμα στο προσκήνιο του ΠαΣοΚ, το οποίο άρχισε να εμφανίζεται πρώτη φορά από τον περασμένο Σεπτέμβριο ως πρώτο κόμμα στις μετρήσεις, συνδυάστηκε με μείωση των δυνάμεων του ΣΥΡΙΖΑ και την αύξηση της αδιευκρίνιστης ψήφου. Ο επαναπατρισμός ψηφοφόρων στο ΠαΣοΚ και οι προγραμματικές ασάφειες ή ταλαντεύσεις του, κατά την άποψη των μεν ή των δε στο εσωτερικό του, συνετέλεσαν στην εξέλιξη αυτή η οποία έφερε τα ποσοστά του κοντά στο 10%. Στην Κουμουνδούρου θεωρούσαν ότι το κλείσιμο της «ψαλίδας» ανάμεσα στη ΝΔ και στο ΠαΣοΚ δεν συνιστούσε άνοδο του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης εις βάρος του ΣΥΡΙΖΑ, ούτε πολύ περισσότερο ανάκαμψη του δικομματισμού, καθώς τα αθροιστικά ποσοστά του παρέμεναν χαμηλά δίχως να διασφαλίζεται η κοινοβουλευτική αυτοδυναμία του ενός ή του άλλου κόμματος. Δήλωναν ωστόσο προβληματισμένοι για την αδυναμία «στεγανοποίησης» του χώρου τους.

Στην παρούσα φάση και εν μέσω της κοινωνικής έκρηξης που προκάλεσε η δολοφονία του 15χρονου Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου ο ΣΥΡΙΖΑ βρέθηκε στο στόχαστρο της κυβέρνησης, του ΚΚΕ και του ΛΑΟΣ, όπως και ορισμένων στελεχών του ΠαΣοΚ που του προσάπτουν ότι «χαϊδεύει τα αφτιά των κουκουλοφόρων», κατά τη γνωστή δήλωση της κυρίας Αλέκας Παπαρήγα, η οποία, όπως δείχνουν τα ευρήματα μιας από τις τελευταίες δημοσκοπήσεις (της GΡΟ), έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του κλίματος εις βάρος του ΣΥΡΙΖΑ (με την άποψή της εμφανίζεται να συμφωνεί το 50,4% των ερωτηθέντων, έναντι του 43,1%).

▅ Προβληματισμός στην Κουμουνδούρου

Τα τελευταία ποσοστά που δίνουν στον ΣΥΡΙΖΑ οι έρευνες της κοινής γνώμης κινούνται από 6,2% έως 13% (βλέπε σχετικό πίνακα), αλλά όπως θέλουν να πιστεύουν στην Κουμουνδούρου μόλις καταλαγιάσει η ένταση των ημερών θα εκφραστούν θετικότερα ποσοστά και επικαλούνται την αντίστοιχη εμπειρία της περιόδου του άρθρου 16 «όταν οι μετρήσεις μάς έδιναν 3%-4%, ενώ όταν κατακάθισε ο κουρνιαχτός τα ποσοστά μας ανέβηκαν» όπως αναφέρουν. Προσβλέπουν δε στη νέα γενιά ψηφοφόρων (σύμφωνα με την VΡRC το 19% της εκλογικής επιρροής του ΣΥΡΙΖΑ αποτελείται από νέους ηλικίας 18-24 ετών και ακολουθούν οι ηλικίες των 35-44 ετών με 16%, των 25-34 ετών με 13% και των 45-54 ετών με 11,5%), η οποία, όπως επισημαίνουν, «ποσώς διαβάζει τις δημοσκοπήσεις», ενώ προβλέπουν «ανάκαμψη».

Πάντως οι εξελίξεις προβληματίζουν έντονα τα στελέχη του κόμματος. Οπως δηλώνει χαρακτηριστικά ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του κόμματος κ. Φ. Κουβέλης: «Ο ΣΥΡΙΖΑ οφείλει γόνιμα να αξιοποιήσει μια ανοδική τάση που σημειώνεται παρά το γεγονός ότι τα δημοσκοπικά ευρήματα τον δείχνουν να υποχωρεί», κάτι που θα εξασφαλίσει, όπως συμπληρώνει, «υπό την προϋπόθεση ότι θα μπορέσει να διαμορφώσει προγραμματική σχέση με τους πολίτες, αποσαφηνίζοντας πλευρές της πολιτικής του και των θέσεών του».